Fontwoordenlijst

41 maal de letter A

INHOUDSOPGAVE


    De ‘Fontwoordenlijst’ was jarenlang een groot succes op onze website, maar verdween toen we overgingen naar de huidige vormgeving. Nu is hij terug. Helemaal bijgewerkt en met meer vaktermen. Nee, nog niet helemaal bijgewerkt – ik ben er nog mee bezig. Het kan ook zijn dat er nog fouten in de interne links zitten en de index aan het einde is nog niet zo overzichtelijk als ik wel zouden willen.

    Opmerkingen of aanvullingen kun je kwijt via onderstaand formulier. Alle feedback wordt gewaardeerd.

    Miriam van der Have

    Verberg formulierToon formulier





    Naam*

    Email*

    Telefoonnummer

    Onderwerp*

    Bericht*

    Mogen wij u onze nieuwsbrief per email sturen (max. 2 per maand)?*

    Om spam te voorkomen vragen we u de uitkomst van onderstaande eenvoudige rekensom in te voeren. Antwoord gaarne invoeren als tekst zonder hoofdletters, niet als getal:

    Velden met een * zijn verplicht

    Fontwoordenlijst A

    AanhalingstekenLeesteken om citaten aan te geven. Tegenwoordig wordt het enkele aanhalingsteken gebruikt aan het begin en het einde van een citaat, terwijl het dubbele aanhalingsteken wordt gebruikt aan het begin en het einde van een citaat binnen een citaat:

    De dominee citeerde Oscar Wilde: ‘Als Christus zegt: “Vergeeft uw vijanden” zegt Hij dat niet ter wille van de vijand, maar ter wille van onszelf en omdat liefde schoner is dan haat.’

    Aanhalingstekens worden ook gebruikt om sarcasme, ironie of een vorm van ergernis in een tekst tot uiting te brengen: ‘Dus jij gaat “zo nu en dan” naar de kroeg?’

    De meeste tekstverwerkers en dtp-programma’s kunnen de “rechte aanhalingstekens” automatisch vervangen door in typografische zin veel mooiere “gekrulde aanhalingstekens”.

    AankeilerPakkende korte tekst op de voorkant van een tijdschrift (Heeft Máxima echt blond haar?) of een brochure. Aankeiler is afgeleid van het Duitse ankeilen (‘aanklampen’, ook ‘aankondigen’, ‘inleiden’).

    Aanspatiëren

    AanspatiërenHet verder uit elkaar zetten van letters.

    AccentenOok diacritische tekens. Volgens de auteur Huub van Krimpen bestaan in de met Latijnse letters geschreven Europese talen 17 verschillende accenten die in 88 combinaties met letters worden gebruikt. De bekendste accenten zijn acutus (é), gravis (è), flexus (ê) en trema of diaeresis (ë). De meeste fonts bevatten veel meer accenten dan via het toetsenbord zijn te gebruiken. Met een fonteditor als Fontographer kan de ‘character mapping’ van een font worden gewijzigd, zodat ongebruikelijke accenttekens toch via het toetsenbord zijn te gebruiken.

    AcutusNaar rechts wijzend accentteken als in á, é, í, ó en ú. Zie ook Accenten.

    Adobe-fontAlleen als een font door Adobe wordt uitgebracht, is een font een Adobe-font. De Adobe fontbibliotheek bevat niet alleen fonts die door Adobe zelf zijn ontworpen, de zogenaamde Adobe Originals, maar bevat ook meer dan duizend fonts die ontworpen zijn door beroemde fontfabrieken zoals Linotype, Monotype en ITC.

    Packshot Adobe Type Manager DSeluxe 4.6.

    Packshot Adobe Type Manager Deluxe 4.6.

    Adobe Type ManagerAdobe Type Manager (ATM) was een programma dat voor zowel Macintosh als Windows beschikbaar was en waarmee PostScript-printerfonts op het beeldscherm kunnen worden gebruikt. Dit bevorderde het What You See Is What You Get-effect (WYSIWYG) enorm. Bijkomend voordeel was dat PostScript-fonts via ATM ook op niet-PostScript-printers konden worden gebruikt. Dergelijke printers blijven echter ongeschikt als ‘proefprinter’, aangezien ze niet in staat zijn PostScript-illustraties af te drukken.

    Een gedeelte van de functionaliteit van ATM is tegenwoordig ingebouwd in Windows en Mac OS X, zodat het programma meestal niet meer nodig is. Alleen als het bijna niet meer voorkomende fontformaat Multiple Master wordt gebruikt, is ATM nog nodig.

    Behalve ATM bestond ook het uitgebreidere ATM de Luxe, waarmee fonts (Type 1, TrueType en OpenType) konden worden beheerd. Fonts konden met ATM de Luxe in andere mappen staan dan het besturingssysteem voorschreef en bovendien konden de fonts automatisch geactiveerd en gedeactiveerd worden, zodat het werkgeheugen van de computer niet werd belast met tientallen niet-gebruikte fonts.

    AfbrekenHet in tweeën knippen van woorden die te lang zijn voor de regel, maar waarbij transport naar de volgende regel tot te veel witruimte op de eertste regel zou leiden. In de Engelse taal is afbreken van woorden ongebruikelijk omdat samengestelde woorden daar nauwelijks voorkomen. Om die reden hadden de eerste dtp-programma’s erg slechte afbreek-functies.

    Over het algemeen wordt uitgegaan van een afbreek-algoritme dat wordt aangevuld met een afbreek-woordenboek waarin de talloze uitzonderingen worden vastgelegd.

    Beruchte woorden voor afbrekingen zijn:

    balk-anker – bal-kanker
    bom-melding – bommel-ding

    Een heel fraaie was kers-tomaatje – kerst-omaatje, maar die behoort sinds de nieuwe spelling is ingevoerd geen enkel probleem meer te vormen (kerstoma’tje).

    Verschil in afbreekroutine en afbreekwoordenboek is de meest voorkomende oorzaak van tekstverloop.

    Afsluittekens

    Afsluiters in het font Poetica Supp Ornaments

    AfsluiterSpeciaal teken dat aan het einde van een artikel wordt geplaatst. Vaak worden hiervoor tekens uit het font Dingbats of, zoals in onderstaande illustratie, Poetica Supp Ornament gebruikt. Soms wordt ook een speciaal ontworpen symbool gebruikt, bijvoorbeeld het logo van het publicerende tijdschrift. Programma’s als Fontographer kunnen worden gebruikt om een speciaal symbool aan een bestaand font toe te voegen.

    afspatieren

    AfspatiërenHet dichter bij elkaar zetten van letters.

    AfzakkertjeBij zetsel bestaande uit losse loden letters: te laag afgedrukte letter(s) aan het einde van een regel doordat de strip voor de interlinie net iets te kort is voor de regellengte. Als dit midden in een regel gebeurt, moet de oorzaak meestal worden gezocht in het gebruik van meerdere strips voor de interlinie die net niet helemaal aansluiten. In dat geval wordt gesproken over dansende letters.

    AkzidenzHet gebruik van deze term in een fontnaam is meestal een aanwijzing dat het een lettertypebetreft dat ontworpen is voor grote corpsen.

    AliasingBij het vergroten van een bitmapped-font worden de afzonderlijke punten waaruit de letter is opgebouwd hinderlijk zichtbaar. Hoewel veel mensen dit verschijnsel aanduiden als ‘Amsterdamse trapgevels” of ‘jaggies’, heet het officieel ‘aliasing’. Aliasing is te voorkomen door outline-fonts te gebruiken die eventueel anti-aliasing-technieken toepassen op lage-resolutie uitvoerapparatuur, zoals een beeldscherm.

    AlignmentEngels voor uitlijnen.

    antialiasing

    De uitvergroting van de blauwe A laat zien dat er aan de randen lichtblauwe pixels staan. Deze geven de letter een vloeiender vorm.

    Anti-aliasingOm aliasing te voorkomen bij weergaven van letters op lage-resolutie uitvoerapparatuur, bijvoorbeeld een beeldscherm, wordt de contrastovergang tussen de letter en de achtergrond verminderd. Dit gebeurt door een overgangsgebied te maken waarin de beeldpunten een kleur aannemen die tussen die van de letter en de achtergrond ligt.

    Bij traditionele anti-aliasing is de kleinst adresseerbare maat 1 pixel. Voor beeldschermen wordt tegenwoordig vrijwel altijd gebruik gemaakt van sub-pixel adressering. Daarbij wordt gebruik gemaakt van het feit dat een beeldscherm pixel uit drie subpixels bestaat in de kleuren rood, groen en blauw. Hierdoor neemt de scherpte van de tekens op het beeldscherm toe.

    AntiekVerouderde aanduiding voor schreefloos. Deze term wordt nog wel vaak gebruikt in fontnamen.

    ApostrofHet leesteken ‘ zoals gebruikt in d’Artagnan. Dit wordt ook wel een hooggeplaatste komma genoemd.

    Echte Arabische cijfers

    Dit zijn de echte Arabische cijfers 0 tot en met 9.

    Arabische cijfers0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 en 9. Bij de typografie van de Arabische cijfers wordt onderscheid gemaakt tussen tabelcijfers (ook wel lijnende of staande cijfers genoemd) en uithangende cijfers (die ook wel mediaevalcijfers worden genoemd).

    AscenderEngels voor stok.

    ASCIIAcroniem voor American Standard Code for Information Interchange. Meer informatie over ASCII is te vinden bij Unicode.

    ATM-fontAdobe Type Manager kon werken met drie soorten fonts: Type 1, Multiple Master en OpenType. Een ATM-font is dus of een Type 1-font of een Multiple Master-font of een OpenType-font.

    Augustijn12 Didot-punten. Een augustijn is hetzelfde als een cicero. Zie ook punt.

    AZERTYToetsenbordindeling genoemd naar de eerste zes letters van de tweede rij tekens van bovenaf. Deze indeling wordt gebruikt bij toetsenborden voor de Franstalige markt.

    Fontwoordenlijst B

    BaselineEngels voor basislijn.

    BasisijnDe denkbeeldige lijn die langs de onderkant van de letter x loopt. De basislijn loopt ook langs de onderkant van de letters n, m, w en een aantal andere letters. De onderkant van letters zoals e en o steken over het algemeen een klein beetje onder de basislijn uit. Dit is noodzakelijk om ze optisch op gelijke hoogte met de andere letters te zetten. Andere benaming voor letterlijn. Zie ook x-hoogte.

    BastaardletterBij zetsel bestaande uit losse loden letters: letter waarvan de feitelijke grootte niet overeenkomt met het corps, bijvoorbeeld een 9 punts letter op een 12 punts corps.

    BeginkapitaalEen in een groter corps gezette (hoofd)letter aan het begin van een alinea. In het Engels wordt onderscheid gemaakt tussen twee soorten beginkapitalen. De drop cap is een beginkapitaal waarvan de bovenkant gelijkloopt met de bovenkant van de rest van de tekst. Bij een raised cap loopt de onderkant van de beginkapitaal gelijk met de basislijn van de eerste regel van de tekst.

    Letter a opgebouwd uit Bézier-krommen.

    De a van het lettertype Helvetica is opgebouwd uit 28 Bézier-krommen.

    Bézier-krommenLetters staan in een PostScript-font opgeslagen in de vorm van een reeks Bézier-krommen. Pierre Bézier heeft voor de Franse Renault-fabrieken ooit een methode ontwikkeld om technische tekeningen op eenvoudige wijze in een computerbestand op te slaan. Hij bedacht daarbij een methode om vrijwel iedere kromme met behulp van vier coördinaten vast te leggen. Ook tekenprogramma’s als Adobe Illustrator en CorelDraw maken gebruik van Bézier-krommen en dezelfde techniek wordt dus gebruikt om letters te definiëren in een PostScript-font. Een enkele letter kan uit enkele tientallen Bézier-krommen bestaan. Het gebruik van Bézier-krommen resulteert in een nauwkeurige digitalisatie en een klein fontbestand.

    TrueType-fonts maken gebruik van kwadratische vergelijkingen. Omdat het moeilijker is om een kwadratische vergelijking te vinden die precies over een lijndeel van een letterontwerp past, is de digitalisatie van TrueType-fonts dikwijls van mindere kwaliteit dan die van PostScript-fonts.

    BicameralEen schrift waarbij onderscheidt wordt gemaakt tussen kapitalen en onderkast. Het in Nederland gebruikte alfabet is dus bicameral. In het Hebreeuws en Arabisch wordt geen onderscheid gemaakt tussen tussen kapitalen en onderkast. Die talen hebben een unicameral alfabet.

    BitAfkorting van Binary digIT, een getal uit het binaire stelsel (tweetallige stelsel). Een bit kan slechts twee waarden hebben, 0 of 1.

    BitdiepteHet aantal bits dat wordt gebruikt voor de opsplag een enkele pixel. De bitdiepte is bepalend voor het aantal kleuren dat met een enkele pixel kan worden weergegeven:

    • 1-bits pixel: alleen zwart/wit informatie
    • 4-bits pixel: 16 grijstinten of geïndexeerde kleuren
    • 8-bits pixel: 256 grijstinten of geïndexeerde kleuren
    • 16-bits pixel: 65.535 grijstinten of geïndexeerde kleuren
    • 24-bits pixel: 16,7 miljoen kleuren (RGB – eigenlijke 3 x 8-bits)
    • 32-bits pixel: CMYK (eigenlijk 4 x 8-bits)

    BitmapEen bitmap is een figuur dat uit puntjes is opgebouwd. Dit is vergelijkbaar met een figuur dat ontstaat als op ruitjespapier een aantal hokjes zwart wordt gemaakt.

    Bitmapped-font

    Bitmapped-fonts kunnen slechts op een grootte worden gebruikt anders worden de afzonderlijke punten zichtbaar.

    Bitmapped-fontEen bitmapped-font is een font waarbij de letters uit puntjespatronen zijn opgebouwd. Bij het vergroten van een bitmapped-font worden de afzonderlijke punten waaruit de letter is opgebouwd hinderlijk zichtbaar. Hoewel veel mensen dit verschijnsel aanduiden als ‘Amsterdamse trapgevels”, heet het officieel ‘aliassing’. Aliassing is te voorkomen door outline-fonts te gebruiken die eventueel anti-aliassing-technieken toepassen op lage-resolutie uitvoerapparatuur, zoals een beeldscherm.

    Black letterZie gebroken schrift.

    BlurbStukje tekst uit een boek dat wordt gebruikt op de achterflap of in een promotionele tekst over het boek.

    BoekletterEen font dat voornamelijk bedoeld is om boeken uit te zetten. Soms wordt de aanduiding ‘book’ in de fontnaam opgenomen, maar er zijn legio boekletters die dit niet kenbaar maken in hun naam: bijvoorbeeld Bembo en Garamond.

    Body textEngels voor platte tekst

    Breedlopend

    Lettertype Blackoak

     

    Smallopend

    Lettertype Haettenschweiler

     

    Verschil in breedte bij drie veel gebruikte lettertypen.

    Van boven naar onder:
    Adobe Garamond, Times en New Century Schoolbook.

    BreedlopendHet tegenovergestelde van smallopend. Een font waarvan de tekens meer ruimte innemen dan gemiddeld wordt breedlopend genoemd. Meestal bevatten breedlopende fonts de woorden extended of expanded in hun naam. smallopende fonts worden aangeduid met narrow of condensed.

    Ook als die aanduiding ontbreekt loopt het ene font minder breed dan het andere font. Zo is de Times beduidend smaller dan de New Century Schoolbook.

    BreedtewaardeDe breedte van een letter. De breedtewaarden van de letters W en M bedragen bij de meeste PostScript-fonts 1000 of meer. De eenheid van de breedtewaarde is ongedefinieerd; het is dus geen duizend punten of duizend millimeter, het is alleen maar 1000. Hoewel de eenheid niet gedefinieerd is, is wel te verklaren waarom de getallen zo groot zijn. PostScript fonts worden gedigitaliseerd op een grootte van 1000 punten. De breedtewaarde is dan ook de breedte in punten ten tijde van de digitalisatie.

    Programma’s rekenen de breedtewaarde van een letter om naar een echte lengtemaat zoals punten of millimeters, waarbij rekening wordt gehouden met het gebruikte corps. Met andere woorden: hoewel de breedtewaarde van de letter o van de Gill Sans Bold een vast getal is, is een 72 punts o breder dan een 10 punts o. Breedtewaarde is een begrip dat bij de invoering van desktop publishing is ontstaan. Veel grafici gebruiken de pre-dtp-term diktewaarde.

    BroodletterHet font waaruit het overgrote deel van de tekst van een boek is gezet.

    BroodtekstAnder woord voor platte tekst.

    BulletEngelstalige term voor opsomteken.

    ByteEenheid voor opslag van digitale informatie. Een byte bestaat uit acht bits. De naam byte is een verbastering van ‘by eight’.

    Fontwoordenlijst C

    Cap heightEngels voor kapitaalhoogte.


    CenteredEngels voor gecentreerd. Zie uitlijnen.

    CentrerenZie uitlijnen.

    CFFAfkorting voor Compact Font Format.

    Cicero1) De Romein Marcus Tullius Cicero was een redenaar, politicus, advocaat en filosoof die leefde van 106 v. Chr. Tot 43 v. Chr. In die tijd was het gebruikelijk dat een Romeinse naam uit drie delen bestond: een voornaam, een familienaam en een gekozen bijnaam. De bijnaam Cicero is afgeleid van cicer, het latijnse woord voor kikkererwt.

    2) Een cicero is een oorspronkelijk uit Frankrijk afkomstige grafische eenheid van 4,5 mm. Een cicero bestaat uit twaalf Didot-punten. De meeteenheid heeft zijn naam indirect te danken aan de Romeinse redenaar met dezelfde naam omdat hij voor het eerst gebruikt werd in 1468 in een uitgave van Cicero’s Ad Familiares. De maateenheid werd ook gebruikt in een in 1447 verschenen uitgave van De civate Dei van Augustinus. De drukletter werd Saint-Augustin genoemd en daarom wordt de cicero ook een augustijn genoemd.

    In de maateenheden van toentertijd is de cicero eenzesde van een Franse duim. De Franse duim (27,5 mm) was iets langer dan de Engelse inch (2,54 mm). Eenzesde van een inch wordt een pica (4,2333333 mm) genoemd. Bij loodzetten werd de cicero nog volop in Nederland gebruikt, maar sinds de opkomst van desktop publishing zijn de cidero en de didot-punt als maateenheid nagenoeg verdwenen. Zie ook punt.

    CijferEr wordt onderscheid gemaakt tussen Romeinse cijfers (I, V, X, L, C, D en M) en Arabische cijfers (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 en 9). Bij de typografie van de Arabische cijfers wordt onderscheid gemaakt tussen tabelcijfers (ook wel lijnende of staande cijfers genoemd) en uithangende cijfers (die ook wel mediaevalcijfers worden genoemd).

    CJKAfkorting voor Chinees, Japans, Koreaans. Soms wordt ook CJKV gebruikt, waarbij de V voor Vietnamees staat. Deze vier talen maken gebruik van een ideografisch schrift dat wordt aangeduid met han of hanzi.

    ChapeauKlein gezette kop die direct boven of onder een groot gezette kop staat. Afkomstig uit de krantenwereld.

    Character mappingEen font bevat meestal meer tekens (of glyphs) dan via het toetsenbord kunnen worden aangesproken. Via de Character mapping-tabel wordt vastgelegd welke tekens via welke toetsen kunnen worden gebruikt.

    Letter m met en zonder Cleartype

    1) Outline m, 2) zonder ClearType, 3) met Cleartype (illustratie Microsoft)

    ClearTypeTechnologie van Microsoft voor een betere weergave van fonts op LCD-beeldschermen. Door een beeldschermpixel te beschouwen als drie afzonderlijke subpixels in de kleuren rood, groen en blauw, kan de anti-aliasing van een teken over twee beeldschermpixels worden verdeeld, hetgeen de kwaliteit ten goede komt. Vooral kleine corpsen ogen in vergelijking met de traditionele ant-aliasing-techniek helderder en scherper. Adobe introduceerde kort na Microsoft een vergelijkbare technologie: Cooltype.

    DSCN3922_900

    Clichés die op clichévoeten zijn geplaats.

    ClichéBij zetsel bestaande uit (losse) loden letters: logo of illustratie dat tussen de loden letters kan worden geplaatst. Omdat het maken van een cliché relatief kostbaar was, werden ze bewaard voor hergebruik.

    Er wordt onderscheid gemaakt tussen lijnclichés (‘zinco’) voor logo’s en rasterclichés (‘autotypie’) voor foto’s. Een cliché is in feite niet meer dan een dun plaatje metaal en moet daarom met een clichévoet op hoogte worden gebracht om tussen de letters te kunnen worden geplaatst.

    ClichévoetBij zetsel bestaande uit (losse) loden letters: houten of metalen blokken waarop een cliché wordt geplaatst. De hoogte van het cliché plus de clichévoet is gelijk aan de letterhoogte.

    Compact Font FormatBepaald soort PostScript-font dat door Adobe is bedacht en dat wordt gebruikt bij Type 1c-fonts en OpenType-fonts. In het Compact Font Format

    Compressed zetselZetwerk waarbij geen witruimte tussen de regels is tussengevoegd. Bijvoorbeeld een 10 punts letter met een 10 punts regelafstand.

    CondensedEngelse term voor versmald zetsel.

    Contrast1) Het verschil tussen de dikke lijnen en de dunne lijnen in een font. De ITC Avant Garde Gothic heeft een laag contrast. De Times Roman heeft een vrij hoog contrast.

    2) Het volstrekt subjectieve gevoel dat twee verschillende typografische elementen (bijvoorbeeld fonts) goed bijelkaar passen ook al is het een totaal verschillend ontwerp. Zo biedt het samengebruik van de Gill Sans voor de koppen met bijvoorbeeld de Garamond voor de platte tekst een prettig contrast.

    Adobe Cooltype

    Links zonder en rechts met Cooltype. (illustratie Adobe)

    CooltypeTechnologie van Adobe voor een betere weergave van fonts op LCD-beeldschermen. Door een beeldschermpixel te beschouwen als drie afzonderlijke subpixels in de kleuren rood, groen en blauw, kan de anti-aliasing van een teken over twee beeldschermpixels worden verdeeld, hetgeen de kwaliteit ten goede komt. Vooral kleine corpsen ogen in vergelijking met de traditionele ant-aliasing-techniek helderder en scherper. Cooltype is een technologie die vergelijkbaar is met Microsoft’s ClearType.

    CopyfittingHet aanpassen van het corps en de spatiëring van tekst met de bedoeling de tekst te laten passen in het gedeelte van de pagina dat voor de tekst is gereserveerd.

    corps en x-hoogte

    Het corps zegt weinig over de hoogte van de letters.

    CorpsDe verticale afmeting van een font, gemeten van het hoogste punt (vaak de stoklijn) tot het laagste punt (vaak de staartlijn), meestal uitgedrukt in punten en soms in millimeters.

    CPICharacters Per Inch. Deze waarde werd bij monospaced fonts gebruikt om aan te geven hoeveel tekens er op een inch passen. Bij schrijfmachines werd vroeger uitgegaan van 10 of 12 CPI Bij schaalbare fonts heeft deze aanduiding geen enkele zin meer.

    Verschil tussen cursief en oblique

    De meeste schreefletters kennen een echte cursief. Schreefloze ontwerpen gebruiken vaak een oblique-versie.

    CursiefNaar rechts hellende letter met een wezenlijk andere vorm dan de romein van hetzelfde lettertype. Als de vorm hetzelfde is als bij de romein-versie, is er geen sprake van een cursief, maar van een oblique font (of een schuine romein). In verband met de vermeende herkomst van het cursieve schrift, wordt in sommige talen gesproken over Italiaans schrift (Engels: Italics).

    cyrillische tekenset voor Type 1-fonts.

    Tekenset zoals die wordt gebruikt in de cyrillische Type 1-fonts van Adobe.

    Cyrillisch schriftVerzamelnaam voor fonts die geschikt zijn voor de slavische talen. Hiertoe behoren onder andere het Russisch, Bulgaars en Servische. Volgens de legende is het cyrillisch schrift van het Grieks afgeleid door Sint Cyrillus.

    OpenType-fonts kunnen een compleet cyrillische tekenset bevatten en via Unicode-charactermapping of via Windows-1251-charactermapping is deze tekenset ook op ‘westerse’computers te gebruiken. Bij Internet moet dan gebruik worden gemaakt van de juiste ‘Code Page’: MS Windows Cyrillic (windows-1251). Om te controeleren of uw computer standaard met de cyrillische tekenset overweg kan moet u hier klikken voor een Russische webpagina met de Windows-1251-codering of hier voor een webpagina met de Unicode UTF-8-codering: Unicode – это уникальный код для любого символа (Russisch voor Unicode: een unieke code voor elk teken).

    Tekenset zoals die wordt gebruikt in de cyrillische fonts van Adobe. Meer informatie over deze tekenset is te vinden op de Adobe Partners website in Technote 5013 (PDF / 25 pag / 336 KB).

    Fontwoordenlijst D

    DansenBij zetsel bestaande uit (losse) loden letters: letters die hoger of lager staan dan de bedoeling is. Dit gebeurt als de strip voor de interlinie niet goed aansluit tegen de loden letters.

    DashEngels voor streepje. Een Em-dash is een Em-streepje.

    DefectenkastBij zetsel bestaande uit losse loden letters: vakje in de letterkast waarin speciale tekens worden opgeborgen die nauwelijks in normaal zetwerk voorkomen, bijvoorbeeld tekens die specifiek voor een andere taal worden gebruikt.

    DescenderEngels voor stok.

    Diacritische tekensZie accenten.

    Diapositief

    In de verkiezingsposters van D66 wordt diapositieve tekst gebruikt.

    DiapositiefHet weergeven van witte of lichtgekleurde tekst op een zwarte of donkergekleurde achtergrond. Diapositieve tekst is minder goed leesbaar dan gewone tekst. Gebruik in ieder geval een vet font en een niet te klein corps om te voorkomen dat de tekst bij het drukken dichtloopt.

    DiaeresisAnder woord voor trema of umlaut. Twee puntjes boven een letter, bijvoorbeeld: ä, ë, ï, ö en ü. Zie ook Accenten.

    DidotFrancois-Ambroise Didot ontwierp in 1775 een typografisch maatsysteem dat door Herman Berthold in 1879 werd herzien. De didot-punt die aan dit stelsel ten grondslag ligt, wordt nog steeds veel gebruikt. Engeland, Noordamerika en Zuidamerika en landen van het Britse Gemenebest, werken echter meestal met Pica-punten. Zie ook punt.

    DiftongEen tweeklank die wordt weergegeven door twee aanelkaar geschreven letters. Een bekend voorbeeld van een diftong is de aanelkaar geschreven combinatie van a en e: zoals gebruikt in mediæval. Het æ-teken is een ligatuur, maar niet iedere ligatuur is een diftong.

    DiktewaardeZie breedtewaarde.

    Diminuendo

    DiminuendoVormgeving waarbij de woorden van een tekst groot beginnen en steeds kleiner worden todat de normale corpsgrootte is bereikt. Met diminuendo leidt de vormgever het oog van de lezer naar het begin van een tekst. Beginkapitalen zijn een eenvoudige vorm van diminuendo. Diminuendo werd veel gebruikt bij inscripties in het Latijn, maar ook teksten in infographics gebruiken dikwijls een vorm van diminuendo. De term diminuendo wordt in de muziek gebruikt als synoniem van de dynamieknotatie decrescendo, het tegenovergestelde van crescendo.

    DIN1415-voorbeeld

    DIN 1450Duitse industrienorm waarin aanbevelingen worden gedaan om de leesbaarheid van lettertypen te verbeteren. Onder andere wordt geadviseerd een duidelijk verschil te maken tussen het cijfer één, de hoofdletter I en de onderkastletter l (1, l en I ) en het cijfer 0 en de hoofdletter O (0 en 0). Ook regelt de norm de minimale corpsgrootte en de te gebruiken letter- en woordspatiëring, zodat voorkomen wordt dat een r en een n als een m worden gelezen.

    Binnen DIN 1450 worden drie soorten tekstgebruik onderscheiden: In de groep ‘lezen’ vallen lange, aaneengeslote teksten; ‘raadplegen’ richt zich op kortere teksten zoals marginalia en onderschriften en ‘signaleren’ is bedoeld voor wegwijzers en informatieborden. Voor ieder van deze drie groepen zijn aparte instructies beschikbaar.

    De door Linotype uitgebrachte fonts die aan deze standaard voldoen zijn herkenbaar aan de toevoeging 1450 aan de naam.

    Zapf Dingbats

    Frutsels in Zapf Dingbats.

    DingbatsDoor veel mensen gebruikte term voor ‘frutsel-tekens’ zoals pijltjes, pennetjes, handjes, schaartjes en sterretjes, maar eigenlijk afkomstig van de fontnaam ITC Zapf Dingbats, dat een grote verzameling van dit soort frutsels bevat.

    DisplayHet gebruik van deze term in een fontnaam, is meestal een aanwijzing dat het een lettertype betreft dat ontworpen is voor grote corpsen.

    DivisieTypografische naam van wat gewone Nederlanders een koppelstreepje noemen.

    DistributieBij zetsel bestaande uit losse loden letters: het naar de juiste vakjes van de letterkast terugplaatsen van de loden letters uit zetsel dat niet hoeft te worden bewaard. Als letters niet correct worden gedistribueerd is de kans op kastfouten niet ondenkbeeldig.

    DistributiezetselBij zetsel bestaande uit losse loden letters: zetsel dat niet hoeft te worden bewaard en waarvan de losse letter kunnen worden gedistribueerd over de juiste vakjes van de desbetrefende letterkast(en).

    Double-byte fontEen font bevat vaak meer tekens dan via het toetsenbord zijn op te roepen. De tekens die wel via het toetsenbord zijn op te roepen, zijn met een zogenaamde charactermapping-tabel met 256 ingangen aan de toetsen ‘gekoppeld’. Omdat de tabel 256 ingangen heeft, is ieder adres van de tabel met 1 byte (= 8 bits = 256 mogelijke combinaties van enen en nullen) in de computer op te slaan.

    Fonts voor talen zoals Kanji, Koreaans en Chinees, bevatten meer tekens dan de talen in Europa en Amerika en bovendien moeten bij deze talen veel meer van de beschikbare tekens daadwerkelijk via het toetsenbord oproepbaar zijn. Daarom wordt bij deze talen een charactermapping-tabel gebruikt die meer dan 256 ingangen heeft. Dit heeft tot gevolg dat het adres van een willekeurige ingang van de tabel twee bytes in beslag neemt. Vandaar de benaming Double byte font. Omdat met twee bytes 65535 tabelingangen geadresseerd kunnen worden, is de kans dat er ooit een triple byte font zal verschijnen erg klein.

    Unicode is een standaard voor double-byte fonts.

    DPI – Dots Per InchGeeft de resolutie van een uitvoerapparaat aan. De meeste beeldschermen hebben een resolutie van 72 dpi (standaard bij de Macintosh) of 96 dpi (standaard bij Windows). Printers hebben tegenwoordig meestal een resolutie van 600 dpi, maar 1200 dpi is ook mogelijk. Belichters bieden meestal de keuze uit een aantal resoluties. 1200 dpi is voldoende voor tekst, maar voor foto’s is een hogere resolutie vereist. Om een foto met 256 grijstinten te kunnen weergeven op een rasterlineatuur van 150 lijnen per inch, is een resolutie van 2540 dpi nodig.

    Drop capEngels voor beginkapitaal.

    Duitse aanhalingstekensZie guillemets.

    Fontwoordenlijst E

    DSCN3830_900 Zettersgereedschap

    De belangrijkste gereedschappen van een handzetter: benzine, borstel, els, hamer voor het op gelijke hoogte brengen van het zetsel, galeisleutel en een blok dat samen met de hamer wordt gebruikt.

    ElsBij zetsel bestaande uit (losse) loden letters: stuk gereedschap dat bestaat uit een handvat en een dikke naald dat wordt gebruikt bij het opbinden en het corrigeren van loodzetsel.

    De belangrijkste gereedschappen van een handzetter: benzine, borstel, els, hamer voor het op gelijke hoogte brengen van het zetsel, galeisleutel en een blok dat samen met de hamer wordt gebruikt.

    EmEngelse term voor een breedte die gelijk is aan het corps. In het Nederlands wordt deze maat een vierkantje genoemd. Een Em-spatie is hetzelfde als een vierkantje wit. Een Em-streepje is hetzelfde als een kastlijn en is een liggend streepje waarvan de lengte gelijk is aan het corps.

    EmbeddingEngels voor insluiten. Bij PDF-bestanden en Adobe Illustrator-bestanden kunnen fonts worden ingesloten.

    EnEngelse term voor een breedte die gelijk is aan de helft van het corps. In het Nederlands wordt deze maat een pasje genoemd. Een En-spatie is hetzelfde als een pasje. Een En-streepje is hetzelfde als een halve kastlijn en is een liggend streepje waarvan de lengte gelijk is aan de helft van het corps.

    Engelse regelvalLinkslijnend, zie uitlijnen.

    ExotischVerouderde en bovendien onjuiste aanduiding voor alle tekensets die geen gebruik maken van de westerse (of latijnse) tekenset. Voorbeelden van tekensets die vroeger wellicht met ‘exotisch’ werden aangeduid zijn cyrillisch en CJK (Chinees – Japans – Koreaans)

    ExpandedEngelse term voor verbreed zetsel.

    Expert fontsetUitbreiding op een normaal font. In een Expert fontset staan meestal ligaturen, kleinkapitalen en uithangende cijfers, die niet in het normale font te vinden zijn. Bij OpenType zijn de tekens van een expert fontset over het algemeen in hetzelfde fontbestand worden opgenomen als de gewone tekens.

    ExtendedEngelse term voor verbreed zetsel.

    Extensis SuitcaseVroeger veel gebruikt programma voor fontbeheer op Macintosh-systemen. De nieuwste versie heet Suitcase Fusion en is ook voor Windows beschikbaar.

    Fontwoordenlijst F

    False italicEngelse term voor vals cursief.

    FleuronOrnament in de vorm van een bloem.

    FlexusAccentteken als in â, ê, î, ô en û. Zie ook Accenten.

    Blauw font - geel fond

    FondAnder woord voor achtergrond. Bijvoorbeeld een foto of een gekleurd vlak.

    FontIn de traditionele typografie wordt een onderscheid gemaakt tussen een font en een lettertype. Een lettertype is de unieke combinatie van een letterfamilie (bijvoorbeeld Helevtica, Gill Sans of Bembo) en een stijl (bijvoorbeeld normaal, cursief , vet of vetcursief). Sommige oude typografen gebruiken een andere definitie: voor hen is de Helvetica Vet hetzelfde lettertype als de Helvetica Cursief.

    De defininite van het begrip font luidde in de traditionele typografie heel anders. Een font is de verzameling tekens waaruit een lettertype is opgebouwd. Loodzetters hadden bijvoorbeeld een 12 punts Helvetica Cursief font en een 14 punts Helvetica Cursief font.

    Sinds de uitvinding van de desktop publishing, worden beide woorden als elkaars synoniem gebruikt. Dus: een font is de unieke combinatie van een letterfamilie en een stijl.

    Font IDIn de laserbelichter wordt geen gebruik gemaakt van fontnamen, maar van fontnummers. Deze fontnummers, of fontID’s moeten uniek zijn, ieder nummer mag dus maar éénmaal voorkomen. Als een fontID toch tweemaal voorkomt is sprake van een fontconflict.

    Fontconflict Truetype - Type 1

    Een in meer dan één opzicht klassiek fontconflict: op de Macintosh: een TrueType-lettertype en een Type-1 lettertype met dezelfde naam zijn tegelijk actief.

    FontconflictIn een laserbelichter wordt geen gebruik gemaakt van fontnamen, maar van fontnummers. Deze fontnummers, of Font ID’s moeten uniek zijn, ieder nummer mag dus maar éénmaal voorkomen. Als een Font ID toch tweemaal voorkomt, is sprake van een fontconflict. Als de belichter font 12345 nodig heeft en dat nummer is toegekend aan twee fonts, loopt u een kans van vijftig procent dat het verkeerde font wordt gebruikt.

    Hoewel alle belangrijke fontfabrikanten met elkaar afspraken hebben gemaakt om fontconflicten zoveel mogelijk te voorkomen, is er maar één goede manier om ze echt te voorkomen: gebruik fonts van maar één fabrikant. Wie grote hoeveelheden gratis ‘public-domain’- en bijna-gratis ‘shareware’-fonts gebruikt, vraagt om fontproblemen.

    Fontfamilie1) Set fontstijlen op basis van een gemeenschappelijk ontwerp. De fontfamilie Courier bestaat uit de stijlen Courier Normaal, Courier Vet, Courier Cursief en Courier Vetcursief. Andere fonts, zoals Garamond, Helvetica Neue, Gill Sans en Univers hebben een fontfamilie waarin soms tientallen variaties op hetzelfde basisontwerp zijn opgenomen.

    2) Bij het Internet een reeks fonts waaruit kan worden gekozen bij de weergave van een webpagina. De voorkeur gaat uit naar het eerst genoemde font, maar als dat niet op het systeem aanwezig is, wordt geprobeerd het volgende genoemde font te gebruiken. Een fontfamilie wordt vaak opgenomen in een cascading stylesheet (CCS) waarmee de vormgeving van HTML-elementen wordt gedefinieerd. Onderstaand voorbeeld is afkomstig van een website en toont het gebruik van een fontfamilie voor een monospaced HTML-element (TT) en een proportioneel gespatieerd HTML-element (DIV):
    CSS Fontfamily

    Macromedia Fontographer

    FontographerProgramma voor het ontwerpen, bewerken of converteren van fonts, dat oorspronkelijk door Alsys werd uitgegeven, later door door Macromedia en nu door Fontlab. Fontographer is beschikbaar in een Windows- en een Macintosh-versie. Het programma leest en schrijft OpenType-, Truetype-, Type1– en MultipleMaster-fonts in PC-, Unix- en Macintosh-formaat.

    FontsetBij fontbeheerprogramma zoals Suitcase is een fontset een groep fonts die vanuit het fontbeheerprogramma snel geactiveerd of gedeactiveerd kan worden. Omdat een groot aantal geactiveerde fonts het computersysteem zwaar belast, is het werken met fontset aan te raden.

    FontsubstitutieHet vervangen van een ontbrekend font door een ander font. Adobe Acrobat kan ontbrekende fonts vervangen door twee speciale MultipleMaster fonts die dankzij een uitgebreide database met de belangrijkste kenmerken van allerlei fonts in staat zijn het ontbrekende font heel aardig na te bootsen. Niet zelden komt men er veel te laat achter dat fontsubstitutie heeft plaatsgevonden.

    FrakturZie gebroken schrift.

    Franse titelpaginaMeestal de allereerste pagina van een boek waarop alleen de titel van het boek staat. De titel wordt dan gezet in een kleiner corps dan op de titelpagina. ‘Franse’ is waarschijnlijk een verbastering van het woord ‘voordehandse’. Een afbeelding achterop de Franse titel wordt een frontispicegenoemd.

    FrontispiceDe frontispice of frontispies is een afbeelding op de linker pagina voorafgaand aan de titelpagina. Hoewel bij moderne boeken geen afbeelding meer op deze plaatst staat, wordt de naam frontispice-pagina nog wel gebruikt door drukkers en vormgevers.

    Fontwoordenlijst G

    Gebroken schrift

    Gebroken schriftOok wel bekend als Old English, Black Letter, Faktur, gotisch schrift of, in gewoon Nederlands, gebroken schrift. Een vorm van schrift met smalle letters met een grote x-hoogte die zijn opgebouwd uit letterdelen met scherpe hoeken. Dit fontsoort wordt door velen geassocieerd met Hitler-Duitsland.

    GelijkstellenHet tussenvoegen van witruimte tussen letters (meestal kapitalen ) teneinde een optisch gelijke verdeling van het wit tussen de letters te verkrijgen. Dit is iets anders dan aanspatiëren omdat daarbij een gelijke hoeveelheid wit tussen de letters wordt toegevoegd.

    Gewicht van letters

    GewichtAls over het gewicht van een letter wordt gesproken, wordt de mate van zwartheid van de gedrukte letter ten opzichte van het witte papier bedoeld. Gebruikelijke gewichten zijn: mager, normaal, halfvet, vet en extravet. In het Engels heten dezelfde gewichten respectievelijk light, normal (of plain), semibold, bold en extrabold (maar vaker heavy).

    GlyphGlyph is de moderne (Engelstalige) aanduiding voor een teken (of evetueel karakter) in een font. Het woord teken heeft echter een te vastomlijnde betekenis. Zo is het voor iedereen duidelijk dat een letter een teken is, maar de figuren uit een pi-font, zoals de Zapf Dingbats, zijn in feite ook tekens, hoewel veel mensen het eerder tekeningen zullen noemen. De verwarring loopt nog verder op als leestekens zoals een accent en zelfs letteronderdelen zoals de cedille (het haakje dat in de franse taal onder de c wordt gebruikt), als teken worden beschouwd. Om deze verwarring te voorkomen, spreken fontontwerpers liever over een glyph.

    Gotisch schriftZie ook gebroken schrift. Gebruik deze term liever niet, want in het Amerikaans is gothic een (ook al verouderde) aanduiding voor een schreefloos font.

    GothicVerouderde Amerikaanse aanduiding voor schreefloos. Deze term wordt nog vrij vaak in fontnamen gebruikt, bijvoorbeeld Letter Gothic, de schreefloze schrijfmachine-letter.

    GravisNaar links wijzend accentteken als in à, è, ì, ò en ù. Zie ook Accenten.

    Greeking1) Het gebruik van een tekst zonder enige betekenis, maar meestal met een sterke gelijkenis met Latijn, om in een ontwerp de plaats van de tekst aan te geven op het moment dat de definitieve tekst nog niet beschikbaar is. Dikwijls beginnen dit soort teksten met het woord ‘lore’ (zie ook Lorem ipsum). Bij handgetekende ontwerpen wordt hiervoor ook wel een reeks slingerlijntjes gebruikt.

    2) Het op een beeldscherm vervangen van zeer klein weergegeven tekst door grijze balkjes. Het opbouwen van de tekst die zo klein is dat de letters toch niet herkenbaar zijn kost relatief veel tijd.

    ‘Griekse tekst’ automatisch aangemaakt door Adobe InDesign met de functie Vullen met plaatsaanduidingstekst / Fill with placeholder text.

    Caepere sentium reicienda esciaeped eum duciam, quatum cum facea aut omni resectis essumetus audanis quas dolut lignis aut laborepuda endi dia aliquamus intur, con por sit volorpos quid quodit omnihicipid enist autem quis poriorro blabo. Ut que provit ra que volorae perspel et, sus digenisti ut as eossitatet que dolor arum aliatia spietus et asint ut ea cus ma plam, tore coreiunt unt ut eostios tionsere dignatia dolendae voluptis doles simod que poriantem qui sit dollese cullore pe voloribusam, ipsam aut de nonest volum nullab ipsuntiis aribusdae con con coritatiis rem aditassit aut odicate mpores velecesequod ero iunt occum fuga. Itat la simincidis idenest, volut aut es elecupt ationsero eaqui reiur, suntis errovid itistor emperitiam, tem sequi del evelendendae pa pel id molum ent.

    GroteskVerouderde aanduiding voor schreefloos.

    GuillemetsDuitse aanhalingstekens: «guillemets». Guillemets worden ook in het Spaans en het Zwitser-Duits gebruikt, maar dan met de punten naar het woord wijzend, »zo dus«.

    GXzie Quickdraw GX.

    Fontwoordenlijst H

    HeadlineBehalve het Engelse woord voor kop, is headline ook de aanduiding voor een categorie fonts die speciaal bedoeld is voor het zetten van koppen.

    HelBij zetsel bestaande uit losse loden letters: de plaats waar beschadigde loden letter worden bewaard.

    Verschil tussen fonts en krommen.

    Bitmap-afbeelding van een gedeelte van een PDF-bestand. De naar krommen geconverteerde tekst is te vet en onregelmatig van dikte.

    HintsEen gehint font bevat extra informatie die ervoor zorgt dat het font op een laserprinter gelijkmatig afdrukt. Als in een tekenprograma tekst naar krommen wordt omgezet, zal bij het afdrukken geen gebruik meer worden gemaakt van de hints. Hierdoor zal dergelijke ‘tekst’ (het zijn nu kleine PostScript-tekeningen geworden) op een laserprinter minder mooi worden afgedrukt. Zowel PostScript-fonts als TrueType-fonts kunnen hints bevatten, alleen worden hints bij TrueType anders genoemd: Instructions.

    H&JHyphenation & Justification, Engels voor afbreken en uitlijnen. Omdat beide functies in QuarkXPress in één menu zijn ondergebracht, worden beide termen vaak samen genoemd.

    Hoerejong Laatste regel van een alinea die eenzaam bovenaan een nieuwe pagina staat. Zo’n hoerejong wordt beschouwd als slechte typografie.

    HoofdletterNiet-grafische aanduiding voor een kapitaal.

    Fontwoordenlijst I

    IdeografieTeken uit een ideografisch schrift ofwel een schrift waarbij ieder teken voor een idee of een voorwerp staat in plaats van een klank. Het Chinees is een voorbeeld van een ideografisch schrift.

    IlluminerenHet versieren of verluchtigen van een handschrift met ornamenten.

    IndentEngels voor inspringen.

    Inner capsEngelse aanduiding voor hoofdletters midden in een woord of naam. Bijvoorbeeld de D’s in McDonalds en InDesign.

    InferieurHet lager plaatsen van een (meestal verkleind) teken: H2O. In het Engels wordt gesproken van subscript.

    InitiaalGroot gezette letter aan het begin van een alinea. Initialen kunnen rijk versierd zijn en heten dan ornamentletters.

    Initial capEngels voor beginkapitaal.

    2x Symbol en 2x Courier

    De Symbol van Adobe (eerste regel) verschilt duidelijk van de Symbol van Monotype (regel 2). Toch gebruiken ze allebei font-id 2009. Zo gebruiken de Courier van Apple (regel 3) en de veel magerder Courier van Adobe (regel 4) allebei font-id 22.

    Met en zonder Euro-teken.

    Tweemaal de Times New Roman van The Monotype Corporation: links versie 1.25 zonder €-teken, rechts versie 2.60 met €-teken.

    InsluitenOm te voorkomen dat bij het afdrukken een ontbrekend font word vervangen door het font Courier of dat per ongeluk een verkeerde fontversie wordt gebruikt, is het verstandig fonts in te sluiten in het document. Dat is mogelijk bij o.a. Adobe Illustartor-bestanden (AI), Encapsulated PostScript-bestanden (EPS) en bij Portable Document Format-bestanden (PDF). Vertrouw er niet op dat een drukker dezelfde fonts heeft. Fonts met precies dezelfde naam kunnen er toch anders uitzien. Bovendien hebben fonts, net als computerprogramma’s, een versie nummer en wordt bij een nieuwe versie soms een nieuwe teken toegevoegd.

    InspringenHet ten opzichte van de linker kantlijn verder naar rechts plaatsen van tekst. Bij DTP-programma’s kan worden aangegeven dat de eerste regel op een andere wijze moet inspringen dan de overige regels van dezelfde alinea. Dit is van belang bij het vormgeven van opsommingen waarbij het opsomteken nog voor de rest van de alinea wordt geplaatst.

    InstructionTrueType equivalent van het begrip hint.

    InterlinieOorspronkelijk de hoeveelheid wit dat tussen de regels werd gezet. Bij zetwerk 10/12 (spreek uit als 10 op 12) wordt de tekst gezet uit een tien punts letter en wordt tussen de regels telkens twee punten wit geplaatst. Letterlijk vertaald betekent Interlinie tussen de regels. Bij elektronische systemen wordt vaak het regeltransport ook met de term interlinie aangeduid. In het eerder gegeven voorbeeld wordt dan gesproken over een interlinie van 12 punten.

    InterrobangZelden gebruikt leesteken bestaande uit de combinatie van een uitroepteken en een vraagteken om emoties als ongeloof, ergernis en sarcase weer te geven. Het teken ‽ maakt deel uit van de Unicode tekenset (U+203D), maar komt in de praktijk in veel fonts niet voor.

    InterpunctieHet gebruik van leestekens zoals komma, punt, afbreekstreepje enzovoort of de plaatsing van die leestekens. Ook wel punctuatie.
    Door de interpunctie te veranderen, kan een zin een compleet andere betekenis krijgen. Het volgende citaat is afkomstig uit een optreden van Herman Finkers:

    ‘Hans,’ zei Grietje, ‘zal ik vandaag mijn rode jurkje aandoen?’
    Hans zei: ‘Grietje, zal ik vandaag mijn rode jurkje aandoen?’

    InversAnder woord voor diapositief.

    InwinnenDe ruimte die gezette tekst nodig heeft verminderen door de spatieruimte tussen de woorden te verminderen. Dit is niet hetzelfde als afspatiëren, want daarbij worden de letters dichter bijelkaar geplaatst. Inwinnen is het tegenovergestelde van uitdrijven.

    ItalicEngels voor cursief.

    Fontwoordenlijst J

    JaggiesPopulaire engelse uitdrukking voor aliasing, vergelijkbaar met het Nederlandse ‘Amsterdamse trapgeveltjes’.

    Justering (van de letter)Ander woord voor stelling van de letter.

    JustifiedEngels voor uitgevuld. Zie uitlijnen.

    Fontwoordenlijst K

    Rothenburg Decorative

    Het lettertype Rothenburg Decorative is zo rijk versierd dat de leesbaarheid in het geding komt.

    KalligrafieSchoonschrift. Het word kalligrafie is afgeleid van twee Griekse woorden: κάλλος (kalos = mooi) en γραφή (grafein = schrijven). Het woord ‘schrijven’ moet in een brede betekenis worden gezien. Kalligrafie is een kunstvorm waarbij inkt en pen of penseel worden gebruikt om tekst boven de betekenis van de woorden uit te tillen. Soms gaat dat zover dat de tekst nauwelijks nog te ontcijferen is.

    Kalligrafen gebruiken dikwijls lettertypen die al erg lang bestaan: de Romeinse kapitaal, de middeleeuwse unciaal en de Karolinische minuskel. De eerste drukletters waren regelrechte kopiën van deze handschriften. Tegenwoordig is het omgekeerd en zijn tal van fonts beschikbaar die de kalligrafie kopiëren.

    Heisei Kaku Gothic Kanji font

    Heisei Kaku Gothic Kanji font

    KanjiKanji is een moderne vorm van de Japanse taal. Kanji-fonts zijn fonts die geschikt zijn voor die taal. Net als bij het Koreaans en het Chinees, zijn voor Kanji-fonts twee bytes per teken nodig. Daarom worden fonts voor die talen ook wel aangeduid als double-byte fonts.

    KapitaalDe typografische naam voor wat gewone mensen een hoofdletter noemen.

    KapitaalhoogteDe hoogte van de basislijn tot aan de bovenkant van de kapitalen van een font. Vaak, maar lang niet altijd, is dit dezelfde afstand als van basislijn tot aan de bovenkant van de stokken van een font. Zie ook x-hoogte.

    KastfoutBij zetsel bestaande uit losse loden letters: fout in het zetwerk dat ontstaan is doordat bij de distributie een letter in het verkeerde vakje van de letterkast terecht is gekomen, bijvoorbeeld een e die in het vakje van de o is komen te liggen.

    KastlijnBij desktop publishing wordt onderscheid gemaakt tussen de kastlijn en de halve kastlijn (of korte kastlijn). Een kastlijn is een gedachtestreepje dat ongeveer even breed is als de letter M (of even breed is als het corps van de letter waartoe het kastlijntje behoort). En Engelstalige literatuur wordt ook gesproken over een Em-dash (Em-streepje). De halve kastlijn is half zolang als de kastlijn en wordt vaak aangeduid met En-dash (En-streepje).

    KerenBij zetsel bestaande uit losse loden letters: Het op de kop plaatsen van ontbrekende letters, zodat deze kunnen worden vervangen zogauw de juiste letters weer beschikbaar komen uit de distributie van verwerkt zetsel.

    Kerning

    De Bodoni zonder kerning, met kerning op basis van het ‘font metric’-bestand en met kerning op basis van de lettervorm (via Adobe InDesign).

    KerningKerning is het al dan niet automatisch dichter bijelkaar plaatsen van bepaalde letters. Om automatisch te kunnen kernen moet een programma weten welke letters gekernd moeten worden en hoeveel ze gekernd moeten worden. Omdat deze informatie niet in het PostScript-font zelf aanwezig is, moet naast het PostScript-fontbestand altijd een tweede bestand worden gebruikt. Bij de Macintosh is dit een bitmapped-versie van het font (en dat staat opgeslagen in een zogenaamd ‘kofferbestand’). Onder Windows staat de kerning-informatie opgeslagen in het zogenaamde .PFM-bestand dat bij ieder font behoort. Bij TrueType-fonts wordt de kerning-informatie samen met de outline-informatie in het fontbestand bewaard.

    Kleine letterNiet-grafische aanduiding voor onderkast.

    Kleinkapitaal

    KleinkapitalenLetters met het uiterlijk van kapitalen, maar met het gewicht en de hoogte van onderkastletters. Als gewone kapitalen worden verkleind totdat ze ongeveer de x-hoogte van het gebruikte font hebben, is het gewicht van de letters te iel geworden in vergelijking met de onderkast letters die ernaast staan.

    KnooppuntPunt waar twee krommen van een outline-font elkaar raken.

    Krommen en knooppunten

    Goede fonts hebben zo min mogelijk knooppunten terwijl de krommen toch perfect de lijnen van het oorspronkelijke fontontwerp volgen.

    KrommeAlgemene aanduiding voor de wiskundig gedefinieerde lijnen waaruit een outline-font is opgebouwd. PostScript-fonts maken gebruik van Bézier-krommen terwijl TrueType-lettertypen gebruik maken van kwadratische krommen. OpenType-fonts kunnen beide soorten krommen gebruiken, afhankelijk van het soort OpenType-font.

    Veel goedkope lettertypen gebruiken meer krommen voor dezelfde letter dan een goed ontworpen font. Om die reden heeft zo’n lettertype ook meer knooppunten. Een groter aantal knooppunten vraagt ook meer rekenkracht van de printer of belichter en dat betekent dat de kans op problemen bij het afdrukken toeneemt. Omdat bij een hoge-resolutie-belichter per definitie meer rekenwerk moet worden verricht dan bij een lage-resolutie-printer, bestaat de kans dat een font met veel knooppunten geen problemen geeft op een laserprinter en wel problemen op een laserbelichter.

    Fontwoordenlijst L

    Vergelijking gezet met LaTex

    Vergelijking gezet met Latex. De code voor deze vergelijking is m &= \frac{m_0}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}}

    LaTexTaal en programma, bestaande uit een programma en een aantal Tex-macro’s , waarmee de kracht van Tex op eenvoudige wijze toegankelijk is. LaTex maakt Tex bruikbaar voor mensen die zich niet al te ver in Tex willen verdiepen. LaTex wordt veel gebruikt voor wetenschappelijke documenten omdat zowel Tex als Latex uitermate geschikt zijn voor het zetten van formules. De huidige verie is LaTex2.

    LeadingEngels voor interlinie. Omdat de interlinie vroeger bestond uit kleine streepjes lood die tussen de regels werden gevoegd, moet leading worden uitgesproken als ‘ledding’.

    LetterfamilieEen andere benaming voor fontfamilie.

    LettergrootteEen andere benaming voor corps.

    LetterkleurEen andere benaming voor gewicht.

    LetterlijnAndere benaming voor basislijn.

    Letterproef

    LetterproefDocument waarin de diverse tekens van een font in verschillende corpsen staan afgebeeld. Vroeger was de letterproef altijd een fraai stuk drukwerk, maar met de grote hoeveelheden fonts waarover een moderne zetterij tegenwoordig beschikt, is het ongebruikelijk om nog met een papieren letterproef te werken.

    LetterspatiëringDe witruimte tussen de letters. In Europa wordt meestal uitgegaan van de door de letterontwerpen bepaalde spatiëring. In Angelsaksische landen, waar het afbreken van tekst veel minder gebruikelijk is, wordt de letterspatiëring vergroot indien bij uitgevulde tekst de woordspatiëring te groot dreigt te worden.

    LettertypeEen andere benaming voor font. In de traditionele typografie werd een verschil gemaakt tussen een lettertype en een font, maar sinds de uitvinding van de desktop publishing, worden beide woorden als elkaars synoniem gebruikt.

    LetterwitDe witruimte die door de fontontwerper links en rechts aan een letter is toegevoegd.

    Ligaturen

    Op de bovenste regel staan normale lettercombinaties, daaronder staan de ligaturen voor deze lettercombinaties.

     

    Meer ligaturen

    Ook deze ‘normale’ tekens zijn ligaturen.

    LigatuurEen ligatuur is een combinatie van twee (soms zelfs van drie) letters in een enkel teken samengevat. Veelgebruikte ligaturen worden gevormd door de lettercombinaties ff, fi, fl, ffi en ffl. Om ligaturen te zetten moet bij Type 1-fonts en TrueType-fonts meestal gebruik worden gemaakt van een zogenaamde Expert-fontset. Bij OpenType-fonts zijn de ligaturen meestal standaard aanwezig.

    De & is de ligatuur voor de lettercombinatie as, hetgeen staat voor ‘amper sand’.

    Het van email bekende apenstaartje @ is een ligatuur van de lettercombinatie ad en werd in Angelsaksische landen gebruikt om de prijs per stuk aan te geven: 5 books @ £ 3, hetgeen dient te worden uitgesproken als five books at three pound. Om die reden wordt het apenstaartje in Angelsaksische landen het at-sign of zelfs het commercial at-sign genoemd.

    Lijnende cijfersZie tabelcijfers.

    LinkslijnenZie uitlijnen.

    Lorem ipsum‘Lorem ipsum’ is potjes-latijn dat wordt gebruikt bij greeking om te laten zien hoe de tekst in een ontwerp zal worden geplaatst terwijl de definitieve tekst nog niet beschikbaar is. De tekst ziet er erg wetenschappelijk uit, maar heeft niets met Latijn (laat staan Grieks) te maken.

    Naar verluidt is de tekst een verbastering van een citaat van Cicero uit 45 voor Christus: ‘Neque porro quisquam est qui dolorem ipsum quia dolor sit amet, consectetur, adipisci velit…’ (Er is niemand die pijn zelf liefheeft, die haar zoekt en wil hebben, alleen omdat het pijn is…).

    Het gebruik om een dergelijke tekst te plaatsen als voorbeeldtekst stamt al uit de tijd dat de drukkunst net was uitgevonden. Adobe InDesign heeft een ingebouwde generator voor dit soort potjes-latijn.

    ‘Griekse tekst’ automatisch aangemaakt door Adobe InDesign.

    Lore consequismodipit exero eugait ate dunt lan hent praese tatis nullan henit landit autpat dolore dolore magna commolor si ese commy nulla commoloreet alit alis dolut euis alit la consequisim dio odolobore consequisit landrem vullamcon utet wisi estrud eumsandionullam dolenim niat eliquipis atet augait wismolor aliquismo olenit, consequisl eu feugiam quam dipit lutatuerostrud min erosto od enismolobore dolesto duipit am, sisi blaortisim quis augiam nonullum ver sit nulla feugue consed et veliqui tatue magna aliquiscil eu feuguerciliquam, quisi euguercinibh eliquamet eraessim quat. Ut nullaoreetum quipismodolore vel eugait,sequiscin ulluptat nos delissit, quam, venim delit ad ex ea consequat lore magnisi tie consent ipsustrud et ute feugait, quatis nit iriusto conse magniam aliquatueriure consent lor iriusciduismolut volesto eraestio core min venim vel ipissi eu feugait wiseugue er sendit vullandigna faccum nostionumsandit, volor ing et nullaorpero odionummy nit lorper acipsum ver si exer autpat.

    Fontwoordenlijst M

    MajusculeAnder woord voor kapitaal.

    ManuscriptLetterlijk een met de handgeschreven tekst, maar tegenwoordig de nog niet geredigeerde versie van een boek.

    MappingZie character mapping.

    Marge1) Witruimte buiten de zetspiegel.
    2) De hoeveelheid witruimte rondom een ingekaderd tekstblok.

    MarginaliaTekst en andere vormgevingselementen die in de marge, dus buiten de feitelijke zetspiegel, worden geplaatst.

    Mediaeval-cijfersAnder woord voor uithangende cijfers.

    MerenZie woordspatie.

    MinusculeAnder woord voor onderkast.

    Monospaced schriftMonospaced schrift werd gebruikt bij de eerste schrijfmachines. Alle letters hadden hierbij dezelfde breedte. Dit resulteerde in een minder gelijkmatige verdeling van de witruimte in en tussen de letters dan bij proportioneel schrift. Het beroemdste voorbeeld van een monospaced lettertype is waarschijnlijk de Courier, die oorspronkelijk voor de IBM-schrijfmachine werd ontwikkeld. Tegenwoordig zijn de monospaced lettertypen een beetje in onbruik geraakt en wordt ook voor zakelijke correspondentie meestal proportioneel schrift gebruikt.

    Multiple Master-font met twee assen.

    Dit Mulitple Master-font heeft twee assen: gewicht en bereedte.

    Multiple Master-fontIn 1993 introduceerde Adobe een nieuw soort font, dat anders dan bij Type 1-fonts, meerdere stijlen in één enkel font kon bevatten. Van het Type 1-font Courier zijn bijvoorbeeld vier stijlen beschikbaar; normaal, vet, oblique en vet-oblique. Wie een extra-vette versie van de courier wil gebruiken, zal dat font zelf moeten ‘maken’ met een fonteditor. Bij een Multiple Master-font is dat niet nodig omdat hierbij ‘traploos’ kan worden ingesteld hoe vet de letter moet worden. De instelling ‘licht-naar-vet’ wordt een ‘as’ genoemd en de meeste Multiple Master-fonts zijn instelbaar over meerdere assen. De meest gebruikelijke assen zijn ‘smal-naar-breed’ en ‘klein-corps-naar-groot-corps’. Met deze laatste as wordt ervoor gezorgd dat de letters bij een klein corps een smallere spatiëring hebben dan bij een groot corps, terwijl zelfs de lettervorm iets wordt aangepast om de leesbaarheid te verbeteren.

    De Multiple Master-fonts zijn niet meer te koop voor eindgebruikers, maar de technologie wordt nog steeds veel gebruikt o.a. Adobe Acrobat. Dit programma gebruikt de Multiple Master-fonts Adobe Serif MM and Adobe Sans MM als substitutiefont voor ontbrekende lettertypen.

    Fontwoordenlijst N

    Er zijn geen woorden in de fontwoordenlijst die met een N beginnen.

    Fontwoordenlijst O

    Verschil tussen cursief en oblique

    De meeste schreefletters kennen een echte cursief. Schreefloze ontwerpen gebruiken vaak een oblique-versie.

    ObliqueNaar rechts hellende letter met een gelijke vorm als de romein van hetzelfde lettertype. In plaats van Oblique wordt ook de term schuine romein gebruikt. Als de vorm wezenlijk anders is, wordt gesproken over een cursief schrift.

    Old styleEngels voor uithangende cijfers.

    Driekwart-letterkast

    Een zogenaamde driekwart-letterkast. Hierin werden de traditionele onderkast (met de ‘kleine letters’ en diverse soorten ‘wit’) en de bovenkast (met de cijfers, de kapitalen en de speciale tekens) gecombineerd tot een enkele kast die -de naam geeft het aan- driekwart van de oorspronkelijke ruimte vraagt. De indeling van de letters, de cijfers en het wit lag ongeveer vast, maar de speciale tekens konden ook op andere plaatsen liggen.

    OnderkastAnder woord voor ‘kleine letter’. De kleine letters werden bij het handzetten bewaard in de onderste letterkast, vandaar de naam onderkast letter.

    OnderstrepenOoit was er een tijd waarin tekstverwerkers nog niet in staat waren om cursieve tekst te gebruiken. Om aan te geven dat tekst in het zetsysteem cursief moest worden gezet, werd tekst met de tekstverwerker onderstreept. Nog steeds is het gebruikelijk om onderstreepte tekst te vervangen door cursieve tekst.

    OostersVerouderde en bovendien onjuiste aanduiding voor alle tekensets die geen gebruik maken van de westerse (of latijnse) tekenset. Voorbeelden van tekensets die vroeger wellicht met ‘oosters’ werden aangeduid zijn cyrillisch en CJK (Chinees – Japans – Koreans).


    Open Font FormatIn grote lijnen hetzelfde als OpenType, maar dan gedefinieerd in een vorm die geschikt is voor de International Organization for Standardization (ISO). De MPEG-groep heeft al in 2003 OpenType 1.4 als gekozen als fontformaat binnen de de specifocatie van MPEG-4. In maart 2007 werd dit geaccepteerd als ISO Standard ISO/IEC 14496-22 (MPEG-4 Part 22) onder de noemer Open Font Format. De tweede versie van de specificatie werd in 2009 gepubliceerd en deze is ‘technisch gelijkwaardig aan de OpenType fontformaat-specificatie.'[/div

    Speciale tekens in de OpenType-versie van het font Arial.

    Speciale tekens in de OpenType-versie van het font Arial.

    OpenTypeIn 1996 geïntroduceerd fontformaat dat ontwikkeld is door Microsoft en Adobe. Het OpenType-formaat is een universeel formaat geworden, waarin de beste elementen van TrueType-fonts en Type 1-fonts worden gecombineerd. OpenType maakt gebruik van de Unicode-codering waardoor in een enkel font 65.535 tekens kunnen worden opgenomen. Ondanks de samenwerking bij de ontwikkeling gebruiken Microsoft en Adobe nog steeds ieder hun eigen soort OpenType-fonts. De fonts van Adobe zijn herkenbaar aan de bestandsextentie .OTF, terwijl Microsoft de bestandsextentie .TTF gebruikt. De TrueType-fonts van Microsoft gebruikten precies dezelfde bestandsextentie.

    OpsomtekenTeken dat in een opsomlijst gebruikt wordt om de verschillende onderdelen van de lijst van elkaar te onderscheiden. Vaak wordt hiervoor een dikke ronde punt (•) gebruikt of, en dat is typografisch minder verantwoord, een asterisk-teken (*). In plaats van deze standaardtekens kan echter ook gebruik worden gemaakt van een teken uit een pi-font zoals de Zapf Dingbats, de Carta of de Symbol.

    OrnamentTypografisch element ter versiering van de pagina. Bijvoorbeeld een ornamentletter of een fleuron.

    Ornament-letter

    Voorbeeld van een ornament-letter. Dit is geen echt font maar een illustratie in Encapsulated PostScript-formaat (EPS)

    Ornament-letterVersierde beginkapitaal, soms ontworpen naar voorbeeld van oude handschriften.

    Outline1) Wiskundige omschrijving van een letter. Outline-fonts zijn, in tegenstelling tot bitmapped-fonts, traploos schaalbaar.

    2) Stijlaanduiding van een font waarvan alleen de contouren worden afgedrukt. Van diverse bekende fonts bestaan outline-stijlen, bijvoorbeeld de Gill Sans Outline en de Helvetica Outline.

    3) Stijlinstelling die bij veel Macintosh-programma’s kan worden gebruikt. De Macintosh zal hierbij een normaal font converteren naar een soort outline-font zoals in de voorgaande betekenis wordt bedoeld. De kwaliteit van het door de Macintosh gemaakte font zal echter zowel wat betreft spatiëring als de lijn/letter-verhouding te wensen overlaten. Gebruik van deze stijlinstelling is daarom af te raden. Hetzelfde geldt overigens voor de stijlinstelling ‘schaduw’ (Shadow) van veel Macintosh-sprogramma’s.

    Letters met overhang.

    Beide letters liggen gedeeltelijk over de ruimte van de voorgaande en volgende letter: overhang.

    OverhangTerm uit de tijd dat letters nog uit lood werden gezet. De breedte van een loden letter wordt bepaald door het blokje lood waarop de feitelijke letter is aangebracht. De overhang was het gedeelte van een loden letter dat breder was dan dit loden blokje. De overhangende letter kwam daardoor gedeeltelijk boven de volgende letter te staan. Tegenwoordig wordt kerning gebruikt om lettercombinaties beter te spatiëren. Overhang werd vaak gebruikt bij combinaties zoals Te, Va en We.

    Fontwoordenlijst P

    PadenZie woordspatie.

    Pagina beschrijvingstaalEen paginabeschrijvingstaal stelt een programma in staat om aan een printer duidelijk te maken welke elementen op welke plaats en in welke omvang op een pagina moeten worden gebruikt. De bekendste paginabeschrijvingstalen zijn PostScript en PCL . TrueImage is de paginabeschrijvingstaal die bij TrueType-fonts hoort, maar deze paginabeschrijvingstaal is nooit een succes geworden. PostScript en PCL zijn tevens printerbesturingstalen, terwijl PostScript zelfs als programmeertaal mag worden beschouwd.

    PasjeUitdrukking uit de tijd dat letters nog met de hand werden gezet. Het is de helft van een vierkant. Ook dat laatste woord is een oude handzetters-uitdrukking. Een vierkant is even breed als het corps hoog is.

    PCL (Printer Control Language)Hoewel veel printers van Hewlett-Packard ook gebruik maken van de paginabeschrijvingstaal PostScript, zijn ze zonder uitzondering uitgerust met PCL, de eigen paginabeschrijvingstaal van HP. De paginabeschrijvingstaal PCL heeft een eigen fontformaat dat zowel schaalbare als niet-schaalbare fonts kent. PCL is de meest gebruikte paginabeschrijvingstaal, maar is voor de grafische industrie van geen belang.

    PelIn onbruik geraakte afkorting van Pixel Element. Tegenwoordig wordt vrijwel alleen het woord pixel gebruikt. Waarschijnlijk in analogie met ‘bit‘, dat een afkorting is van Binary digIT.

    Pi(e)-fontEen pi-font of pie-font is een font waarin symbolen, ligaturen, kleinkapitalen en dergelijke staan. Dergelijke fonts vormen vaak een aanvulling op gewone fonts, maar er zijn ook pi-fonts die geheel op zichzelf staan, zoals de Zapf Dingbats en de Carta.

    PicaEenzesde van een inch, 12 picapunten ofwel 4,233333 mm. Zie ook punt.

    PixelDe kleinste element van een bitmap.

    Platte tekstDe ‘gewone’ tekst van een publicatie. Platte tekst wordt gezet uit de broodletter. Deze alinea vormt samen met de andere woordverklaringen, de platte tekst van deze webpagina. De te verklaren woorden en de diverse andere koppen, zijn geen onderdeel van de platte tekst.

    Adobe PostScript 3 logo

    PostScriptPaginabeschrijvingstaal van Adobe Systems Corporation. De eerste versie van PostScript stamt uit 1984. PostScript Level 2 werd in 1990 geïntroduceerd. De meest recente versie is PostScript 3 (dus zonder het woord Level), dat in 1997 op de markt kwam.

    PostScript is behalve een paginabeschrijvingstaal tevens een printerbesturingstaal en een programmeertaal. Door dat laatste is het in principe mogelijk een boekhoudprogramma te schrijven dat ‘draait’ op de processor van een printer. Laten we hopen dat dit bij een principe blijft, en dat niemand dergelijke programma’s werkelijk gaat schrijven.

    PostScript-fontAlgemene aanduiding voor een Type 1-font, een Type 2-font, een Type 3-font of een MultipleMaster-font.

    PostScript- kloonfontsHet nauwkeurig digitaliseren van fonts is een tijdrovende zaak. Daarom zijn goede fonts niet goedkoop. Bovendien heeft de oorspronkelijke ontwerper van het font recht op een vergoeding, waardoor fonts nog duurder worden. Er zijn twee manieren om goedkopere fonts te maken: minder aandacht besteden aan de digitalisatie en zorgen dat de oorspronkelijke ontwerper niet hoeft te worden betaald. Omdat dergelijke goedkope fonts wel heel erg op een origineel font lijken, maar toch net wat anders zijn, worden ze ‘kloonfonts’ genoemd. Kloonfonts hebben twee nadelen: ze zijn dikwijls iets minder evenwichtig dan de originele fonts en ze kunnen fouten bevatten waardoor ze op een PostScript-laserbelichter niet bruikbaar zijn. Er zijn vele soorten kloonfonts in omloop, variërend van directe diefstal (waarbij het font alleen een andere naam heeft gekregen) tot fonts met een goede kwaliteit (bijvoorbeeld van fontfabrieken zoals Bitstream, die ook zelf nieuwe ontwerpen uitbrengen). Gebruik als het even mogelijk is geen kloonfonts; zelfs als zo’n font wel uit uw laserprinter komt, kan het problemen veroorzaken op de laserbelichter.

    Printer besturingstaalEen printerbesturingstaal regelt printerfuncties zoals het papiertransport, de selectie van de juiste papierbakken, het papierformaat en het eventueel dubbelzijdig afdrukken. PostScript is enerzijds een paginabeschrijvingstaal, anderszijds een printerbesturingstaal.

    proTeXtImplementatie van Tex voor Windows.

    Proportioneel schriftBij proportioneel schrift hebben alle letters hun eigen breedtewaarde. Proportioneel schrift geeft een ruimte besparing van ongeveer 30% ten opzichte van monospaced schrift, maar belangrijker is dat het wit in en tussen de letters bij proportineelschrift veel regelmatiger verdeeld is.

    Pull quoteGroter gezet citaat dat tussen de gewone tekst wordt geplaatst om de aandacht van de lezer te trekken en tegelijk de opmaak van de tekst aantrekkelijker te maken.

    PunctuatieZie interpunctie.

    Een didotpunt is ongeveer zeven procent groter dan een picapunt!

    PuntBehalve het leesteken punt, is de punt ook een typografische maataanduiding. Helaas bestaan er een groot aantal verschillende soorten waarvan drie nog belangrijk zijn: de Didot-punt , de Pica-punt en de fractionele punt. Het verschil tussen de Pica-punt en de fractionele punt is in de praktijk te verwaarlozen. Maar tussen de Pica-punt en de Didot-punt bestaat een verschil van zeven procent. Wie tegen een vormgever zegt dat een 9 punts letter gebruikt moet worden, doet er daarom goed aan om erbij te vermelden of pica-punten of Didot-punten worden bedoeld.

    mm inch didotpunt picapunt frac.punt
    1 mm = 1,00000 0,03937 2,65911 2,84527 2,83463
    1 inch = 25,40000 1,00000 67,54142 72,26996 72,00000
    1didotpunt = 0,37607 0,01481 1,00000 1,07001 1,06601
    1 picapunt = 0,35146 0,01384 0,93457 1,00000 0,99626
    1 fractionele punt = 0,35278 0,01389 0,93808 1,00375 1,00000

    Fontwoordenlijst Q

    QuadEngels voor vierkant.

    Quickdraw GXOnderdeel van het Mac OS ‘classic’ voor 2D-tekenen met behulp van vectoren. GX was de vervanging van het oorspronkelijke QuickDraw en is wat betreft de typografie belangrijk omdat met deze technologie voor het eerst TrueType-fonts op op de Mac werden gebruikt.

    QWERTYToetsenbordindeling genoemd naar de eerste zes letters van de tweede rij tekens van bovenaf. Deze indeling wordt o.a. gebruikt bij toetsenborden voor de Amerikaanse en Engelse markt. Ook in Nederland is dit de gebruikelijke indeling.

    Fontwoordenlijst R

    Raised capEngels voor beginkapitaal.

    Rechte cijfersEen andere naam voor tabelcijfers.

    RechtslijnenZie uitlijnen.

    RectoLatijn voor rechts. De recto-zijde van een boekontwerp verwijst naar het ontwerp voor de rechterpagina’s. Zie ook verso.

    RegelafstandVan oorsprong is de regelafstand of het regeltransport de afstand van basislijn tot basislijn. Met andere woorden: de regelafstand is gelijk aan het corps plus de interlinie. Tegenwoordig wordt het begrip interlinie meestal gebruikt als synoniem van het begrip regelafstand.

    Resolutie1)De resolutie van een printer wordt uitgedrukt in dots per inch (dpi). Voor lijnwerk en tekst kan een resolutie van 600 of 800 dpi vaak al voldoende zijn. In de praktijk worden lijnwerk en tekst echter afgedrukt op een laserbelichter met een resolutie van minimaal 1200 dpi. Voor het weergeven van foto’s is over het algemeen een resolutie van minimaal 2400 dpi noodzakelijk.

    2)De resolutie van een scanner of van een beeldscherm wordt uitgedrukt in pixels per inch of (feitelijk onjuist) dots per inch. Oorspronkelijk hadden beeldschermen een resolutie van 72 of 96 pixels per inch. Tegenwoordig is de resolutie soms zo hoog, bijvoorbeeld bij het Retina-schermen van Apple, dat de afzonderlijke pixels met het blote oog nauwelijks te zien zijn. De resolutie van een scanner kan oplopen tot 9600 pixels per inch of hoger. Deze hoge resolutie is nodig om kleine afbeeldingen (dia’s en negatieven) te vergroten naar de gewenste afmeting.

    3) De resolutie van een afbeelding wordt uitgedrukt in pixels per inch of (feitelijk onjuist) dots per inch. Deze waarde geldt alleen als de afbeelding op een bepaalde waarde in een document is, want een bestand heeft geen afmetingen zodat daarbij ook niet over pixels per maateenheid kan worden gesproken. Voor drukwerk wordt meestal uitgegaan van een resolutie na plaatsing tussen de 150 en 300 pixels per inch. Bij lagere waarden bestaat de kans dat de afzonderlijke pixels zichtbaar worden in het drukwerk en bij hogere waarden wordt het bestand onnodig groot.

    ReverseEngels voor diapositief.

    RomanEngels voor romein.

    Romein, Cursief en Oblique

    RomeinRechtstaande schriftsoort, als tegenhanger van het cursief-schrift.

    Romeinse cijfersI, V, X, L, C, D en M. Oorspronkelijk waren de romeinse cijfers kerfstreepjes. Ze zijn dus niet gebaseerd op de beginletters van woorden, zoals sommigen denken. De latere Romeinen gebruikten geen aparte karakters voor de cijfers, maar leenden een aantal letters uit het gewone alfabet. Het getal 50 werd oorspronkelijk genoteerd als een naar beneden wijzende pijl, maar werd later vervangen door de L. Omdat de Romeinen alleen maar kapitalen gebruikten, is het vanuit typografisch oogpunt onjuist om romeinse getallen in onderkast te zetten.

    MCMXCII = 1992
    MMII = 2002
    MMXIII = 2013

    I V X L C D M
    1 5 10 50 100 500 1000

    In principe worden Romeinse cijfers bij elkaar opgeteld, bijvoorbeeld: MC (1000+100=1100) of DLXI (500+50+10+1 = 561). Maar als een laag cijfer voor een hoger cijfer staat, worden de cijfers van elkaar afgetrokken, bijvoorbeeld: IX (10–1 = 9) of IXCM (1000-100-10-1 = 889)

    Klok met Romeinse cijfers

    Volgens de regels wordt het getal 4 geschreven als IV, maar bij klokken met Romeinse cijfers wordt meestal IIII gebruikt.

    Verder gelden de volgende regels:

    • alleen I, X en C mogen voor een groter getal worden geplaatst
    • I mag alleen maar voor het getal V en X geplaatst worden
    • X mag alleen maar voor het getal L en C geplaatst worden
    • C mag alleen maar voor het getal D en M geplaatst worden
    • I, X en C mogen maar een keer voor een hoger getal gezet worden (dus niet IIX maar VIII),
    • de nummers staan altijd van groot naar klein (dus niet IXXC maar XCIX),
    • alle tekens behalve V, L en D mogen maar drie keer in het getal voorkomen (dus niet IIII maar IV),
    • de getallen V, L en D mogen maar één keer in een getal voorkomen

    Meer informatie over Romeinse cijfers vind je op Wikipedia.

    Fontwoordenlijst S

    Sans serifLetterlijk ‘zonder schreef’, dus een andere aanduiding voor een schreefloos font.

    SchaalbaarEen font is traploos schaalbaar als met één bronbestand alle corpsen zijn te gebruiken. Bekende schaalbare font-soorten zijn PostScript Type 1, PostScript Multiple Master, TrueType en PCL-Scalable.

    Schreef(loos) Een schreef is het kleine dwarsstreepje aan het einde van een letterdeel. De Times Roman is een schreeffont. De Helvetica is een schreefloos font. Schreefloze fonts worden ook aangeduid met de termen grotesk, antiek, sans serif en gothic.

    schrijfschrift

    Vier schrijfschrift-fonts. Van onder naar boven: Kaufmann, Ex Ponto, Caflisch Script en Linoscript.

    SchrijfschriftFont waarin een handschrift wordt nagebootst. Deze fonts zijn vaak herkenbaar aan het Engelse woord script in de fontnaam.

    Script-fontFont waarin een handschrift wordt nagebootst. In het Nederlands spreekt men over een schrijfschrift.

    SFNTAfkorting van spline font.

    ShoulderEngels voor overhang.

    SidebearingsEngels voor letterwit.

    SierlettersHoewel de betekenis van het woord sierletter waarschijnlijk weinig aan de fantasie overlaat, is het hier wel interessant om te vermelden dat sierletters in het engels worden aangeduid met de term swash character. Als ‘swash’ in de fontnaam is opgenomen, heeft u dus met een sierletter te maken.

    SkewHet schuinzetten van een font. Zie ook vals cursief.

    Small capsEngels voor kleinkapitalen.

    SmallopendZie breedlopend.

    SmoothingEngels synoniem voor anti-aliasing.

    SmoutlettersVerouderde aanduiding voor letters die bedoeld zijn voor grote corpsen. Duitsers spreken over Akzidenz-letters en Engelsen over Display-letters. Het gebruik van dergelijke woorden in een fontnaam, is een indicatie voor het toepassingsgebied van het font.

    SpatieIn typografische systemen uit de tijd voordat desktop publishing was uitgevonden, was de breedte van een spatie over het algemeen gelijk aan een kwart van een vierkant. Bij de meeste PostScript-fonts en verreweg de meeste dtp-programma’s is de breedte van een spatie standaard gelijk aan de breedte van het cijfer 0. Omdat bij tabelcijfers alle cijfers even breed zijn, kunnen getallen met behulp van spaties onder elkaar worden uitgelijnd.

    SpatiëringZie stelling van de letter.

    SplineEngels voor kromme.

    Spline fontFont op gebouwd uit krommen (Engels: splines). Het tegenovergestelde van een bitmapped-font. Apple introduceerde in Quickdraw het SFNT-formaat, waarbij de letters SFNT stonden voor spline font. PostScript-fonts, TrueType-fontf, OpenType-fonts en Web Open Font Format-fonts (WOFF) zijn allemaal opgebouwd uit krommen en dus spline fonts. .

    Staande cijfersEen andere naam voor tabelcijfers.

    Staart(letter) Een staart is het gedeelte van een onderkastletter dat onder de basislijn uitsteekt. De letters g, j, p, q en y zijn staartletters. De denkbeeldige lijn die langs de onderkant van de staarten loopt, wordt de staartlijn genoemd. Zie ook x-hoogte.

    Start caseIeder woord van een kop of een titel laten beginnen met een hoofdletter. Zie ook title case.

    Nieuwe Technologie Nu Verder Verbeterd

    StellingMet de stelling van de letters, wordt de positionering van letters ten opzichte van de rest van de tekst bedoeld. Kerning, aanspatiëren en afspatiëren zijn technieken die de stelling van de letters wijzigen. Bij typografische systemen uit de tijd voordat desktop publishing was uitgevonden, was het vierkant het uitgangspunt om de stelling van letters te veranderen. De eenheden waarin het vierkant werd opgedeeld waren echter verschillend van fabrikant tot fabrikant. Zo verdeelde Linotype het vierkant in 96 eenheden, Berthold in 48 eenheden en Compugraphic in 54 eenheden. Twee eenheden afspatiëren leverde bij ieder van deze fabrikante een ander resultaat.

    Tegenwoordig zijn de maateenheden die worden gebruikt afhankelijk van de programmatuur, waarbij echter niet het vierkant het uitgangspunt is, maar de breedte van het cijfer 0. Bij Adobe Illustrator wordt deze ruimte verdeeld in 1000 eenheden en bij QuarkXPress in 200 eenheden. Behalve het spatiëren van twee letters (hetgeen kerning wordt genoemd) is het bij de meeste programma’s ook mogelijk om een blok met tekst in één keer anders te spatiëren. Bij QuarkXPress geeft een instelling van 0% de standaardspatiëring en bij 100% wordt de breedte van het cijfer 0 als extra witruimte tussen de letters ingevoegd.

    StijlVariatie van een letterontwerp. Bekende stijlen zijn normaal, cursief , vet en vetcursief. Maar de stijl kan ook een variatie zijn in het gewicht (light, heavy) of de breedte van een letter (condensed of expanded).

    Stok(letter) Een stok is het gedeelte van een onderkastletter dat boven de x-hoogte uitsteekt. De letters b, d, f, h, k en l zijn stokletters. Hoewel de i, j en t ook boven de x-hoogte uitsteken, worden deze letters over het algemeen toch niet als stokletters beschouwd. De denkbeeldige lijn die langs de bovenkant van de stokken loopt, wordt de stoklijn genoemd. Zie ook x-hoogte.

    Streamer1) Kop over de breedte van de gehele pagina.
    2) Kop die midden tussen de tekst wordt geplaatst om de aandacht van de lezer te trekken, vergelijkbaar met de pull quote.

    StreamlineNiet meer leverbaar programma van Adobe Systems waarmee bitmap-illustraties konden worden geconverteerd naar vector-formaat. Streamline werd veel gebruikt in combinatie met fonteditors zoals Fontographer voor het omzetten van bijvoorbeeld een handschrift naar een font.Streamlinen wordt wel gebruikt als werkwoord voor het omzetten van bitmap-illustraties naar vector-formaat. Tegenwoordig is deze conversie een onderdeel van Adobe Illustrator. CorelTrace is een soortgelijk programma.

    Stroked font bestaande uit lijnen.

    Stroked fontVerouderde fonttechnologie die in Windows werd gebruikt voor grote corpsen. Zelfs met de meest recente versies van Windows worden nog een aantal stroked fonts meegeleverd. Deze fonts zijn niet geschikt voor prepress-doeleinden.

    Subpixel addressing1)Technologie waarbij in de printer wordt gerekend met een hogere resolutie van het apparaat. Met zogenaamde ‘fasemodulatie’van de laserstraal kan de printer deze informatie gebruiken om op een schijnbaar hogere resolutie af te drukken.

    2) Technologie om bij monitoren de beeldinformatie te verdelen over twee afzonderlijke pixels, waardoor een scherper beeld ontstaat. Zie ook Cleartype en Cooltype.

    SubscriptZie inferieur.

    SubstitutieZie fontsubstitutie.

    SuitcaseZie Extensis Suitcase.

    SuperieurHet hoger plaatsen van een (meestal iets verkleind) teken: y = x2. In het Engels wordt gesproken over superscript.

    SuperscriptZie superieur.

    SwashEngelse aanduiding voor sierletter, meestal cursief en vaak alleen kapitalen.

    SymboolSymbolen zijn tekens (of glyphs) die geen letter of leesteken voorstellen. Behalve het font Symbol worden symbolen ook gebruikt in fonts zoals ITC Zapf Dingbats en Carta. Fonts die voornamelijk symbolen bevatten, worden pi-fonts of symbool-fonts genoemd.

    SymboolfontAndere benaming voor een pi-font.

    Fontwoordenlijst T

    Tabelcijfers en uithangende cijfers

    Tabelcijfers (boven) en uithangende cijfers (onder)

    TabelcijfersTabelcijfers hebben dezelfde breedte, waardoor onderelkaarstaande getallen makkelijk zijn op te tellen. Als cijfers midden in een tekst worden gebruikt, is het mooier om uithangende cijfers te gebruiken, maar die zijn in de meeste fonts niet aanwezig. Tabelcijfers worden ookwel rechte cijfers of staande cijfers genoemd. Behalve bij uitgevulde tekst (waar de spatie een niet gedefinieerde breedte heeft) zijn tabelcijfers even breed als een spatie.

    Tabular figuresEngels voor tabelcijfers.

    TekstverloopHet niet op dezelfde plaatst staan van tekst doordat een andere afbreekroutine, een ander afbreekwoordenboek, een ander font, een andere versie van een font, een andere spatiëring of een andere programmaversie is gebruikt bij de proef en de film of drukplaat.

    De meest voorkomende oorzaak van tekstverloop is het gebruik van een andere afbreekroutine bij de opmaak en bij het afdrukken.

    TeXCodetaal voor het beschrijven van ingewikkeld zetwerk, vooral gebruikt in wetenschappelijke publicaties voor het zetten van formules. Volgens Donald Knuth, de man die TeX ontwikkeld heeft, rijmt TeX op ‘blech’. De eerste versie verscheen in 1978 – ver voor de invoering van desktop publishing.

    TitelpaginaPagina waarop de titel en de auteur van een boek staan, eventueel aangevuld met informatie over de uitgever. Op de achterzijde van de titelpagina staat meestal informatie over het auteursrecht, de ISBN-code, de naam van de ontwerper en bij een vertaling, de oorspronkelijke titel en de naam van de vertaler. De titelpagina kan de eerste pagina van een boek zijn, maar meestal komt voor de titelpagina eerst de Franse titelpagina. De Franse titelpagina, de titelpagina het voorwoord en de inhoudsopgave vormen samen het voorwerk.

    Title case in The Washington Post

    ‘The Eagle Has Landed – Two Men Walk on the Moon’. Tegenwoordig zul je zo’n mooi voorbeeld van title case niet meer tegenkomen, want The Washington Post gebruikt sinds enkele jaren ‘sentence case’, waarbij alleen aan het begin van een kop of een titel een kapitaal wordt gebruikt.

    Title caseAmerikaanse gewoonte om alle min of meer belangrijke woorden van een kop of een titel met een hoofdletter te laten beginnen. Zie ook start case.

    Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen

    TrackingEngels voor letterspatiëring. Zie stelling van de letter.

    TremaAccentteken als in ä, ë, ï, ö en ü. Wordt ook diaeresis genoemd. Zie ook Accenten.

    TrueImageDe pagina-beschrijvingstaal die behoort bij het TrueType fontformaat. TrueImage is nooit een succes geworden, TrueType wel.

    TrueTypeLang geleden hebben Apple en Microsoft geprobeerd een nieuwe pagina-beschrijvingstaal te introduceren: TrueImage. Die poging is niet gelukt, maar de bijbehorende schaalbare TrueType-fonttechnologie wordt nog steeds ondersteund door Windows en Mac OS X.

    TrueType CollectionBestand waarin meerdere TrueType-fonts zijn opgenomen. Dit wordt ook wel een TTC genoemd. Doordat binnen een TTC de afzonderlijke fonts glyphs met elkaar kunnen delen, is de omvang van een TTC in een aantal gevallen minder dan de som van de omvang van de afzonderlijke fonts .

    TrueType Open v2Andere naam voor OpenType-fonttechnologie.

    TweeklankZie diftong.

    Type 1Dit is een PostScript-font dat is samengesteld volgens de door Adobe opgestelde Type 1-standaard. Dat wil zeggen dat het font in binaire, gecomprimeerde vorm is opgeslagen en bovendien hint-informatie bevat. Bij de digitalisatie van fonts in het Type 1-formaat wordt gebruik gemaakt van zogenaamde Bézier-krommen. Type 1 fonts zijn onder Windows herkenbaar aan de extensie .PFB, hetgeen staat voor PostScript Font Binary. Type 1-fonts hebben een veel betere kwaliteit en nemen bovendien veel minder diskruimte in beslag dan de verouderde Type 3-fonts.

    Type 2Een nieuwe variant op het Type 1-font. Door nog slimmere compressiemethoden is de bestandsomvang teruggebracht tot gemiddeld 7 Kb (tegen 35 Kb voor een gewoon Type 1-font). Dit type font is speciaal ontwikkeld voor electronische publicaties (bijvoorbeeld via Adobe Acrobat en het Internet) en vormt de basis voor de Adobe-variant van de OpenType-technologie.

    Type 3Een verouderd soort PostScript-font. Type 3-fonts maken gebruik van een ASCI-bestandsformaat waarin geen hints zijn opgeslagen. Door het ASCII-formaat neemt een Type 3-font ongeveer tweemaal zoveel diskruimte in beslag als een Type 1-font . En door het ontbreken van hints resulteert het gebruik van een Type 3-font op laserprinters tot 800 dpi onregelmatige lettervormen. Het is af te raden tegenwoordig nog met Type 3-fonts te werken. Op de PC zijn Type 3-fonts herkenbaar aan de bestandsnaamextensie .PFA (Printer Font Ascii). Type 3-fonts worden ook User Defined Fonts genoemd.

    Type 42Type 42-fonts zijn niet in de winkel te koop. Ze worden aangemaakt door de printerdriver als een TrueType-font naar een PostScript Level 2-printer moet worden afgedrukt. In de vakliteratuur wordt het Type 42-formaat een ‘envelop’ genoemd, waarin het TrueType-font integraal wordt verpakt. Aangekomen bij de PostScript-printer, is PostScript Level 2 in staat het TrueType-font direct te rasteren. Deze techniek levert een beter resultaat dan de oorspronkelijk gebruikte methode, waarbij het TrueType-font in de computer door de printerdriver werd vertaald naar een bitmapped-font of een Type 1-font van slechte kwaliteit.

    TypografieAfgeleid van de Griekse woorden τύπος (tupos: slag, vorm afdruk) en γραφή (grafein: schrijven) Het werken met lettertypen. Een typograaf bepaald welk lettertype gebruikt moet worden en hoe dat lettertype moet worden gespatieerd. Ook de verdeling van het wit, waarmee de onderdelen van een docment van elkaar gescheiden worden, valt onder hetbegrip typografie.

    Fontwoordenlijst U

    UitdrijvenDe ruimte die gezette tekst nodig heeft groter maken door de spatieruimte tussen de woorden groter te maken. Dit is niet hetzelfde als aanspatiëren, want daarbij worden de letters verder uitelkaar geplaatst. Uitdrijven is het tegenovergestelde van inwinnen.

    Tabelcijfers en uithangende cijfers

    Tabelcijfers (boven) en uithangende cijfers (onder)

    Uithangende cijfersUithangende cijfers worden gebruikt als cijfers midden in een tekst worden staan. Helaas bevatten veel fonts alleen tabelcijfers. Maar bij goede OpenType-fonts is het tegenwoordig gebruikelijk dat de fraai gespatieerde en beter leesbare uithangende cijfers standaard worden meegeleverd. In plaats van uithangende cijfers wordt ook wel gesproken over mediaeval-cijfers.

    Zonder en met  uithangende punctuatie.

    Zonder uithangende punctuatie (boven) en met uithangende punctuatie (onder).

    Uithangende punctuatiesTypografische verfijning van het uitvullen die voor het eerst werd toegepast bij Adobe InDesign. Bij normaal uitgevulde tekst lijkt de rechterkantlijn bij de punctuaties een beetje naar binnen te wijken. Dit komt door het gebrek aan gewicht ten opzichte van de overige tekens. Dit effect wordt voorkomen door de punctuaties iets over de rechterkantlijn te laten uithangen.

    UitlijnenVoor tekst die in horizontale regels wordt gelezen (van links naar rechts of van rechts naar links) bestaan vijf basisinstellingen voor het uitlijnen van de tekst.

    • linkslijnen
    • rechtslijnen
    • centreren
    • uitvullen
    • vrije regelval

    Linkslijnen – Hierbij wordt de tekst tegen de linkerkantlijn geplaatst. De regels eindigen echter niet tegen de rechterkantlijn. De spaties zijn bij linkslijnende tekst allemaal even groot.

    Rechtslijnen – Hierbij wordt de tekst tegen de rechterkantlijn geplaatst. De regels beginnen echter niet bij de linkerkantlijn. De spaties zijn bij rechtslijnende tekst allemaal even groot.

    Centreren – Hierbij wordt de tekst tussen de kantlijnen gecentreerd. De spaties zijn bij gecentreerde tekst allemaal even groot.

    Uitvullen – Hierbij wordt de witruimte tussen de woorden zo groot gemaakt dat een regel precies tussen de kantlijnen past. De laatste regel van een alinea uitgevulde tekst is meestal linkslijnend. Maar bij goede dtp-programma’s kan de laatste regel ook rechtslijnend, gecentreerd of zelfs geforceerd uitgevuld worden weergegeven.

    Vrije regelval wordt bij gedichten gebruikt
    en lijkt veel op linkslijnen,
    maar is dat niet.
    Bij vrije regelval wordt het regeleinde bepaald
    door degene die de tekst invoert.
    Bij linkslijnen, rechtslijnen en centreren
    wordt het regeleinde bepaald
    door de lengte van de woorden.

    UitvullenZie uitlijnen.

    UnicameralSchrift waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen kapitalen en onderkast, bijvoorbeeld Hebreews en Arabisch. Zie ook bicameral.

    Unicodeslaan geen letters op, maar getallen. Deze getallen vormen de ingang tot een tabel. Oorspronkelijk werd gebruik gemaakt van een tabel met 127 posities. Deze tabel werd aangeduid met de naam ASCII (American Standard Code for Information Interchange). De ASCII-tabel bevatte geen accenttekens en werd daarom al snel uitgebreid naar de Extended ASCII-tabel, die 256 posities bevat. Deze codetabel wordt nog steeds door een groot aantal computersystemen gebruikt, hoewel ook andere code tabellen in gebruik zijn (bijvoorbeeld bij de Macintosh).

    Voor een wereldwijd gebruik biedt de Extended ASCII-tabel echter te weinig mogelijkheden. In het verleden werd dit probleem min-of-meer opgelost door voor verschillende talen een eigen variant op de ASCII-tabel samen te stellen. Deze oplossing vormt echter een nieuw probleem als bestanden worden uitgewisseld. Door andere charactermappings worden dan de verkeerde tekens weergegeven.

    Unicode is een codering waarbij de tekens van alle talen op eenvoudige wijze in een font zijn onder te brengen, zodat bestanden beter uitwisselbaar zijn. Deze aan double byte gerelateerde codering wordt onder andere toegepast in TrueType-fonts en OpenType-fonts.

    UppercaseEngels voor kapitaal.

    User Defined FontAndere naam voor een Type 3-font.

    UTFAfkorting van Unicode Transformation Format. Een getal achter de afkorting geeft aan welke soort UTF bedoeld wordt. Voor het Internet wordt bijvoorbeeld veel gebruik gemaakt van UTF-8-codering.

    Fontwoordenlijst V

    Echt cursief en vals cursief

    Vals cursiefAls geen cursief of oblique font voorhanden is, kan bij de meeste grafische programma’s een normaal font worden schuingezet. In het Engels wordt dit skew of false italic genoemd. Het gebruik van vals cursief getuigt niet van een goede typografie.

    VectorWiskundig gedefinieerde lijn zoals gebruikt in Bézier-krommen (PostScript-fonts en tekenprogramma’s) en kwadratische vergelijkingen (TrueType-fonts). Doordat de vector pas tijdens het afdrukken wordt omgezet in een bitmap, is de resolutie van een vector-bestand ‘printer-onafhankelijk’ en kan een vector-bestand binnen zekere grenzen vergroot of verkleind worden zonder dat de kwaliteit daar onder te lijden heeft.

    VerbredenZie versmallen.

    Versmallen

    De beide O’s aan de linkerkant zijn gezet uit de stijl Normaal. De O rechtsboven is gezet uit de stijl Condensed en de O rechtsonder is een versmalde versie van de stijl Normaal.

    VersmallenHet electronisch versmallen of verbreden van letters levert een onregelmatige lettervorm op. Gebruik in plaats van de mogelijkheden van de programmatuur, liever een font dat ontworpen is om smal of juist extra breed te worden gezet. Dergelijke fonts zijn herkenbaar aan de term condensed of expanded (soms extended) in de fontnaam.

    VersoLatijn voor links. De verso-zijde van een boekontwerp verwijst naar het ontwerp voor de linkerpagina’s. Zie ook recto.

    VetStijl die zwaarder is dan de stijl normaal. In het Engels wordt deze stijl aangeduid met de term bold. Het staat een fontontwerper vrij zelf stijlen te bedenken. Zo bestaan o.a. de stijlen halfvet (semibold), extravet (heavy) en een stijl die in het Nederlands geen naam heeft, maar in het Engels wordt aangeduid met ‘ultra’.

    VierkantUitdrukking uit de tijd dat letters nog met de hand werden gezet. Een vierkant is even breed als het corps hoog is. De helft van een vierkant wordt een pasje genoemd. In het Engels wordt gesproken over een Em. Die term komt onder andere terug in de begrippen Em-spatie en Em-streepje.

    VoorwerkHet voorwerk van een boek is geheel van Franse titelpagina , titelpagina, voorwoord en inhoudsopgave.

    Vrije regelvalZie uitlijnen.

    Fontwoordenlijst W

    Web Open Font FormatHet Web Open Font Format (WOFF) is een formaat waarbij een subset van de glyphs van een font in TrueType-formaatormatTruetype-formaat, OpenType-formaat of Open Font Format gecomprimeerd in een ‘WOFF-enveloppe’ worden opgeslagen. De specificatie van WOFF wordt beheerd door het World Wide Web Consortium (W3C).


    Web FontsGoogle Web Fonts is een gratis dienst die honderden open source fonts aanbiedt voor gebruik in HTML-documenten. Hoewel de fonts gedownload kunnen worden en op de eigen server kunnen worden geplaatst, is het aantrekkelijke van de dienst juist dat de fonts worden verzonden door het snelle content delivery network (CDN) van Google.

    WebfontLettertype in een bestandsformaat dat specifiek bedoeld is voor internet, zoals het Web Open Font Format

    Weduwen & wezenZie hoerejong.

    WeightEngels voor gewicht.

    Widows & orphansZie hoerejong.

    WidthEngels voor de breedte van een letter (diktewaarde) of een font (gewicht).

    WindingsMet Windows meegeleverd pi-font met voornamelijk computergerelateerde tekens. Het eerste Windings-font werd meegeleverd met Windows 3.0, maar inmiddels bestaan er al drie verschillende Windings-fonts. De fontnaam is niet alleen een verwijzing naar Windows zelf, maar ook naar ‘dingbats‘.

    WingdingSpreek uit als ‘wain-ding’. Richting waarin een kromme van een outline-font wordt getekend: tegen de klonk in of met de klok mee. De richting bepaald of de kromme wordt opgevuld of niet. Op deze manier kan een o worden getekend die bestaat uit een kromme die wel wordt opgevuld de (buitenste kromme) en een kromme die niet wordt opgevuld (de binnenste kromme).

    Wit a) bij loodzetsel: de elementen die de witruimte vullen.
    b) de witruimte zelf.

    Witregel Lege regel tussen twee alinea’s.

    Witruimte Het gebied van een pagina waar geen inkt staat. De verdeling van het wit over de pagina is minstens zo belangrijk is als de plaatsing van objecten zoals de letters en de illustraties. De afstand tussen twee objecten wordt dan ook aangeduid als de witruimte tussen de objecten.

    WoordspatieDe witruimte tussen de woorden. Er moet naar worden gestreefd om de woordspatie in een document niet te veel te variëren. Als te grote woordspaties in onder elkaar staande regels voorkomen, ontstaan zogenaamde paden en meren. Dit zijn witte vlekken op het papier waar het oog als het ware naar toe wordt getrokken en die de aandacht van de tekst afleiden. Probeer woordspaties te gebruiken die ongeveer 25 tot 33 procent van een vierkant groot zijn.

    WYSIWYGEngels acroniem voor What You See Is What You Get. Moderne programma’s zijn behoorlijk goed in staat om op een beeldscherm een indruk te geven van het uiteindelijke resultaat van de printer of de drukpers, maar in de meestal gevallen is sprake van WYSIMOLWYG: what you see is more-or-less what you get.

    Fontwoordenlijst X

    corps en x-hoogte

    Dit is een vereenvoudigde weergave van de te gebruiken lijnen, want een fontontwerper kan zelf net zoveel lijnen bedenken als hij/zij zelf wil.

    x-hoogte bij verschillende fonts

    Bij een zelfde corps verschilt de x-hoogte van font tot font.

    x-hoogteDe hoogte van de onderkastletter x. Bij een zelfde corps verschilt de x-hoogte van font tot font. Omdat tekst voornamelijk uit onderkastletters wordt gezet, is de x-hoogte een veel belangrijker maat voor de hoogte van een letter dan het corps. Een grote x-hoogte verhoogt dikwijls de leesbaarheid van een font. Ronde letters zoals de e en de o zijn over het algemeen iets groter dan de x-hoogte omdat deze letters anders optisch niet lijken te lijnen met de andere letters.

    Fontwoordenlijst Y

    Fontwoordenlijst Z

    Zetfout - verassing

    ‘Zetfout’ in De Volkskrant

    ZetfoutOorspronkelijk een door de zetter gemaakte fout. Tegenwoordig een fout die door de auteur is gemaakt, door de redactie over het hoofd is gezien en waarvan de dtp’er de schuld krijgt.

    ZethaakGereedschap dat door handzetters word gebruikt om op regels te zetten uit losse letters.

    ZetspiegelGedeelte van de pagina waarbinnen de tekst staat, exclusief kop- of voetteksten.

    Index

    In de fontwoordenlijst staan

      Verberg commentaar'Toon commentaar

      Reageer...

      You must be logged in to post a comment.

      Zomeraanbieding

      Voor de cursus Adobe After Effects op 27, 28 juni en 4, 5 juli geldt voor de tweede deelnemer een korting van 30%!