Kleurbeheer woordenlijst

CIE 1931

INHOUDSOPGAVE

    Kleurbeheer A

    Additieve kleurmenging

    Als spots in de kleuren rood, groen en blauw op een wit vel papier schijnen, ontstaat in het gebied waar de drie spots elkaar overlappen wit licht.

    Additieve kleurmenging Het produceren van kleuren door twee of drie kleuren licht met een verschillende golflengte met elkaar te mengen. Additieve kleurmenging wordt gebruikt door monitoren, waar kleuren worden gemaakt door verschillende percentages rood, groen en blauw licht te mengen.

    Adobe Color Engine (ACE) Software ontwikkeld door Adobe Systems Incorporated voor kleurbeheer op basis van ICC-profielen. De CMM van ACE zit ingebouwd in programma’s van Adobe en vervangt CMM’s op niveau van het besturingsysteem. Het grote nadeel van ACE is dat het niet kan worden gebruikt met software van andere fabrikanten dan Adobe (bijvoorbeeld QuarkXPress.

    Adobe Gamma Hulpprogramma van Adobe Systems Incorporated waarmee een monitor visueel kan worden gekalibreerd en gekarakteriseerd. Na het correct instellen van de monitor produceert Gamma een ICC-profiel dat kan worden gebruikt in combinatie met alle ICC-compatible CMS’en. Gamma wordt meegeleverd met diverse programma’s van Adobe.

    Adobe RGB en sRGB

    Adobe RGB kan meer cyaan/groen-tinten weergeven dan sRGB.

    Adobe RGB (1998)Semi-apparaatonafhankelijke theoretische RGB-kleurruimte die wordt gebruikt als een van de standaard-kleurruimten voor de verschillende Adobe-programma’s. De meeste CMYK-kleuren zijn in deze kleurruimte te definiëren. Adobe RGB kan ongeveer 50% van de kleuren weergeven die het menselijk oog volgens CIE kan waarnemen, tegen 35% bij de kleurruimte sRGB.

    Adobe RGB is een geschikte kleurruimte als de RGB-bestanden uiteindelijk naar CMYK worden geconverteerd. Vooral in de fotografie is het een veel gebruikte kleurruimte, maar standaard staan de meeste camera’s ingesteld op sRGB. Dat komt o.a. doordat het gebruik van een te grote kleurruimte tot kwaliteitsverlies kan leiden als het te fotograferen onderwerp weinig verzadigde kleuren bevat. Om dan toch aantrekkelijke kleuren te krijgen, moet dan bij Adobe RGB sterker worden gecorrigeerd dan bij sRGB en dat leidt tot grotere ‘gaten’ in het histogram.

    Het is aan te raden bij het gebruik van Adobe RGB ook met 16-bits per kleur te werken, zodat het zojuist geschetste probleem niet of nauwelijks speelt.

    Altona Test Suite v1.2

    Altona Test Suite De Altona Test Suite Application Kit is een test voor het controleren van prepress en drukpersen volgens ISO 12647 en controle van Raster Image Processors (RIP) volgens ISO 15930 (PDF/X-3). De test is samengesteld door een aantal grafische organisaties in Duitslend en Zwitserland, maar wordt ook buiten die landen gebruikt. De kit bestaat uit referentiedrukken, kleurvoorbeelden, testbestanden in PDF-formaat, karakterisatiedata, ICC-profielen en documentatie.

    Apparaat(on)afhankelijkAanduiding voor kleurruimten. In een apparaatonafhankelijke kleurruimte, Bijvoorbeeld CIE-Lab en CIELuv, kunnen alle kleuren die de gemiddelde mens kan zien worden gedefinieerd. Omdat er geen enkel apparaat te koop is dat al die kleuren kan weergeven, is een apparaatonafhankelijke kleurruimte altijd een theoretische kleurruimte.

    In de praktijk moeten kleuren worden weergegeven op apparaten die slechts een beperkt aantal kleuren kunnen weergeven. De kleurruimte van zo’n apparaat wordt apparaatafhankelijk genoemd. Net zoals printers en drukpersen slechts een beperkt aantal kleuren kunnen weergeven, zo kunnen scanners en digitale camera’s niet alle kleuren ‘zien’ die de gemiddelde mens kan zien. Ook zij werken dus met een apparaatafhankelijke kleurruimte.

    Apple RGBRGB-kleurruimte die overeenkomt met de oorspronkelijke 13-inch monitor van Apple. Kan onder andere gebruikt worden door Adobe Photoshop en Adobe Illustrator als werkruimte, maar het spreekt voor zich dat dit niet aan te bevel is als het eindresultaat voor prepress bedoeld is.

    Kleurbeheer B

    BlackpointZie zwartpunt.

    Black Point CompensationZie zwartpunt compensatie.

    BrightnessZie helderheid.

    Kleurbeheer C

    CalibrationEngels voor kalibratie.

    CandelaSI-eenheid van lichtsterkte:‘De candela is de lichtsterkte in een gegeven richting van een bron die monochromatische straling met een frequentie van 540 × 1012 Hz uitzendt en waarvan de stralingssterkte in die richting 1/683 watt per steradiaal is’. De genoemde frequentie komt overeen met een golflengte van ongeveer 555,80 nm (groen). Eenvoudig gezegd: het aantal candela geeft aan hoe ‘helder’ iets is. Omdat het menselijk oog veel gevoeliger is voor de kleur groen, zal een blauw of een rood voorwerp bij de zelfde stralingssterkte minder helder zijn. Om dezelfde lichtsterkte te bereiken is dan een hogere stralingssterkte nodig.

    Meestal zal licht opgebouwd zijn uit meerdere golflengten.

    CcMmYKInktsysteem dat gebruikt wordt in sommige inkjetprinters. Naast de kleuren cyaan, magenta, geel en zwart worden ook de kleuren licht-cyaan en licht-magenta gebruikt. De ‘lichte’ kleuren verschillen alleen in intensiteit van de andere kleuren en daarom is de techniek niet te vergelijken met Hexachrome waarbij zes verschillende kleuren worden gebruikt. Door de twee lichte inkten wordt voorkomen dat bij gebieden met weinig inkt de rasterpunten voor cyaan en magenta hinderlijk zichtbaar zijn. Daar staat tegenover dat in die lichte gebieden nu veel meer inkt wordt gebruikt.

    Er bestaan ook printsystemen met nog meer inkten, bijvoorbeeld grijs en lichtgrijs. Dit is o.a. van belang bij het afdrukken van zwart/wit-foto’s.

    CharacterizationEngels voor karakterisatie.

    ChromaEén van de drie waarden uit het kleurmodel van Munsell. Hoe hoger de chroma-waarde, des te ‘puurder’ is de kleur. Zie verzadiging.

    CIE-Logo

    CIE Commission Internationale d’Éclairage of International Commission On Illumination. Standaardisatiecomité dat onderzoek doet naar de wijze waarop kleur kan worden gemeten.

    CIE-L*a*b*Een kleurruimte die alle kleuren kan bevatten die de gemiddelde mens kan zien. In 1976 gedefinieerd door de Commission Internationale d’Éclairage (CIE). L staat voor de helderheid, a voor de rood/groen-kleurinformatie, b voor de blauw/geel-kleurinformatie. Algemeen wordt de naam afgekort naar Lab. CIE-L*a*b* is vooral bedoeld voor objecten die licht reflecteren.

    CIECAM2In 2002 door het CIE Technical Committee 8-01 (Color Appearance Modelling for Color Management Systems) gepubliceerd model dat voorspelt hoe kleuren worden weergegeven. In 2008 werd CIECAM2 als standaard geaccepteerd en vanaf Windows Vista worden CIECAM2-profielen gebruikt in het WCS, het kleurbeheersysteem van Microsoft.

    CIELUVEen aan Cie-L*a*b* verwante kleurruimte, maar dan voornamelijk gebruikt bij apparaten die zelf licht produceren, zoals televisies en monitoren. De officiële naam is CIE 1976 (L*, u*, v*), maar meestal wordt de afkorting CIELUV gebruikt.

    Het (u’, v’) kleurdiagram van CIELUV staat ook bekend als het CIE 1976 UCS-diagram (uniform chromaticity scale).

    De kleurruimte is een transformatie van de kleurruimte 1931 CIE XYZ. Het verschil tussen beide kleurruimten, is dat met CIELUV geprobeerd is perceptuele uniformiteit te bereiken. Dat was eerder al geprobeerd met CIE 1964 (U*, V*, W*) en CIELUV kan dan ook worden beschouwd als een update voor deze kleurruimruimte.

    De kleurruimte CIE 1931 XYZ weergegeven als de gevoeligheid van de drie kegeltjes.

    De kleurruimte CIE 1931 XYZ weergegeven als de gevoeligheid van de drie kegeltjes die in het oog voorkomen. De ‘blauw-gevoelige’ kegeltjes zijn ook enigszins gevoelig voor blauw licht.

    CIE XYZEen door drie imaginaire primaire kleuren gedefinieerde kleurruimte die in feite een mathematische representatie is van de Standard Observer, ofwel de gemiddelde kleurruimte van het menselijk oog. Omdat de primaire kleuren imaginair zijn (d.w.z. niet bestaand, maar in feite een aanduiding van de grenzen van de kleurruimte van het menselijk oog), is deze kleurruimte apparaatonafhankelijk. Dit in tegenstelling tot RGB-kleurruimten die wel apparaatafhankelijk zijn. CIE XYZ vormt de basis van de CIE-L*a*b* kleurruimte, maar biedt anders dan Lab geen gelijk visueel kleurverschil bij gelijke afstanden tussen twee kleuren in de grafiek.

    ClippingZie gamut-clipping.

    CMM – Color Matching ModuleCMM staat voor Color Matching Module, en is de software die de feitelijk kleurruimteconversie uitvoert. Er zijn diverse CMM’s:

    • Apple Colorsync
    • Apple CMS
    • Adobe Color Engine
    • Heidelberg CMS
    • Microsoft ICM 2
    • Kodak CMS

    Het is vrijwel onmogelijk aan te geven welk CMM de beste resultaten geeft. Met alle hierboven genoemde CMM’s zijn goede resultaten te bereiken. Om een consistent resultaat te verkrijgen, is het echter van belang binnen een workflow één CMM te kiezen. Als gescande foto’s in een dtp-programma moeten worden geplaatst, is het dus ongewenst om bij het scanprogramma de CMM van Apple Colorsync te gebruiken, bij het beeldbewerkingsprogramma de CMM van het Kodak CMS en bij het DTP-programma de CMM van het Adobe Color Engine.

    CMS – Color Management SystemCMS staat voor color management systeem ofwel kleurbeheersysteem. Een modern CMS ( bestaat uit minimaal drie onderdelen: een invoerprofiel dat de kleurruimte van een document omschrijft, een uitvoerprofiel dat de kleurweergavemogelijkheden van een uitvoerapparaat omschrijft en een Color Matching Module (CMM) dat de beide kleurruimtes met elkaar in overeenstemming brengt. Een CMS zorgt ervoor dat de kleuren in het document zo goed mogelijk worden weergegeven binnen de beperkingen van het uitvoerapparaat. Een ‘juiste’ kleurweergave is in veel gevallen een utopie.

    CMYKAlgemene aanduiding voor het werken met de kleuren cyaan, magenta, geel en zwart. In het Engels is dat uiteraard Cyan, Magenta, Yellow en blacK. De K staat in werkelijkheid voor Key en dat heeft te maken met de manier waarop vroeger de zwarte film werd gemaakt.

    CMYK is in geen enkel opzicht een standaard. Behalve dat in Europe, Amerika en Azië verschillende op CMYK-gebaseerde standaarden bestaan voor offset-druk, blijkt dat vrijwel iedere printer zijn eigen kleuren gebruikt die door de fabrikant hardnekkig worden aangeduid als CMYK. Dat is ook de reden dat een kleurenprint zelden of nooit een kleurenproef is. Een CMS houdt rekening met al die verschillende versies van CMYK en levert zo een zo goed mogelijke kleurweergave.

    ColorimeterApparaat om op basis van drie kleurmetingen de kleur van het licht te bepalen dat een object reflecteert of doorlaat. Een colorimeter wordt gebruikt bij het kalibreren en karakteriseren van monitoren. Bij printers en drukpersen wordt een colorimeter gebruikt bij de karakterisatie.

    ColorimetrieKleurmeting. Omdat de uitkomsten onderling vergelijkbaar moeten zijn, is het belangrijk te weten welke (internationale) standaarden gebruikt worden tijdens de meting. Hoewel het oog niet in staat is kwalitatieve metingen (waarbij het meetresultaat kan worden uitgedrukt als een getal) uit te voeren, is het oog wel bruikbaar voor kwantitatieve vergelijkingen. Dit wordt visuele colorimetrie genoemd. Als een elektronische sensor wordt gebruikt, is sprake van fysische colorimetrie

    ColorSyncOp ICC-profielen gebaseerd CMS van Apple dat ingebouwd zit in het besturingssysteem van de Apple Macintosh.

    Complementaire kleurenCombinatie van kleuren die bij elkaar gevoegd een neutraal grijze tint geven. Geel en blauw zijn complementaire kleuren.

    ConversieDe vertaling van kleurinformatie uit de ene kleurruimte naar kleurinformatie uit een andere kleurruimte, bijvoorbeeld de conversie van een RGB-beeld van een scanner naar een RGB-beeld voor een monitor. In plaats van conversie wordt ook wel gesproken over (kleur)transformatie.

    Kleurbeheer D

    Delta-eDe afstand tussen twee kleuren in de CIE-L*a*b* kleurruimte. Proefondervindelijk is vastgesteld dat klanten gaan klagen als tussen een drukproef en het uiteindelijke drukwerk een kleurverschil is van zeven delta-e. Hoewel erg kort door de bocht, kan een delta-e-eenheid ook worden omschreven als het kleinste verschil dat de gemiddelde mens tussen twee kleuren kan zien.

    DensiteitHet logaritme van de reciproke waarde van reflectie of van opaciteit. Bij opzichtmodellen de verhouding tussen opvallend en gereflecteerd licht. Bij doorzichtmodellen de verhouding tussen opvallend en doorgelaten licht. Als een film een duizendste van het licht doorlaat is de reciproke waarde 1000 (1 gedeeld door een duizendste). Het logaritme van 1000 is 3. Een goede dia kan makkelijk een zwarting behalen die slechts een tienduizendste van het opvallende licht doorlaat. In dat geval is sprake van den Densiteit van 4 (1 gedeeld door een tienduizendste = 10.000, het logaritme van 10.000 is 4).

    Densiteit wordt ook gebruikt om de contrastomvang van doorzichtmodellen en opzichtmodellen aan te geven. In dat geval wordt niet uitgegaan van het opvallende licht, maar van de verhouding tussen de reflectie/opaciteit van het lichtste deel en de reflectie/opaciteit van het donkerste deel van het object. Bij papier is die verhouding zelden hoger dan 1 op 50 en dat wordt aangeduid met Densiteit 1,8 (want 101,8 is 50). Bij grafische films en dia’s is die verhouding vaak 1 op 10.000, dus Densiteit 4,0 (want 104,0 is 10.000)

    DensitometerMeetapparaat waarmee kan worden bepaald hoeveel licht wordt gerefelecteerd (bij opzichtmodellen) of doorgelaten (bij doorzichtmodellen). Bij vier-kleurendruk kan met een kleurendensitometer worden bepaald of de juiste hoeveelheid inkt op het papier wordt overgedragen. Bij te weinig inktoverdracht zal de kleur al snel te flets worden. Bij teveel inkt wordt de kleur veel te verzadigd.

    DeviceEngels voor apparaat, zoals gebruikt in device-dependent (apparaatafhankelijk) en device-independent (apparaatonafhankelijk)

    DitheringDeze term wordt in het Nederlands nooit vertaald, maar ‘verstrooiing’zou de beste vertaling zijn. Bij dithering worden pixels met verschillende kleuren gemengd zodat voor het oog een nieuwe kleur ontstaat. Deze techniek wordt gebruikt bij GIF-bestanden om met een beperkt aantal kleuren toch een groter kleurbereik te simuleren.

    Dot gainEngels voor puntverbreding.

    Kleurbeheer E

    EmbeddedEngels voor ‘ingesloten’. Zie insluiten.

    EuroscaleVerouderde Europese standaard voor offset-druk. Binnen Euroscale worden ook de kleuren cyaan, magenta, geel en zwart gespecificeerd. De kleur van de Euroscale-inkten wijken af van andere CMYK-specificaties zoals SWOP en TOYO. Hier dient rekening mee te worden gehouden bij het converteren van RGB- of CIE-Lab-bestanden naar CMYK.

    Kleurbeheer G

    GammaOorspronkelijk de tangenswaarde van de hoek tussen de x-as en de grafiek die het contrast tussen de werkelijkheid en een opname of tussen een originele foto en een kopie aangaf. Deze betekenis is afkomstig uit de fotografie en wordt daar ook nog steeds gebruikt.

    • Een gammawaarde van 1 wil zeggen dat het contrast tussen origineel en kopie gelijk is.
    • Bij een gammawaarde hoger dan 1 heeft de kopie meer contrast dan het origineel en is sprake van een ‘harde’ weergave.
    • Bij een gammawaarde lager dan 1 heeft de kopie minder contrast dan het origineel en is sprake van een ‘zachte’ weergave.

    Tegenwoordig wordt gamma vooral gebruikt om de steilheid van de gradatiecurve van een monitor aan te geven. Als een foto ‘recht-toe-recht-aan’op een beeldscherm zou worden getoond, zal het beeld veel te grijs zijn. Daarom wordt het contrast van het beeld aangepast. Bij Macintosh werd standaard uitgegaan van een Gamma van 1,8 terwijl bij Windows werd uitgegaan van een Gamma van 2,2. Inmiddels gebruiken beide systemen de hogere waarde.

    Het woord gamma wordt ook gebruikt voor een hulpprogramma van Adobe voor eenvoudige monitorcalibratie: zie Adobe Gamma.

    GamutKleurbereik of kleurruimte. De kleuren die een invoerapparaat (scanner, digitale camera, het menselijk oog) kan waarnemen of de kleuren die een uitvoerapparaat (monitor, printer, drukpers) kan weergeven. Als een kleur ‘out of gamut’ is, wordt bedoeld dat de kleur buiten de kleurruimte van het geselecteerde uitvoerapparaat ligt.

    Gamut-clippingHet verdwijnen van kleuren tengevolge van gamut-compressie.

    Gamut-compressieHet ‘in elkaar schuiven’ (lees: het verminderen van de verzadiging) van de kleuren in een document met een omvangrijke kleurruimte (bijvoorbeeld RGB) zodat het document met behoud van alle details kan worden afgedrukt op een uitvoerapparaat met een minder omvangrijke kleurruimte (bijvoorbeeld CMYK). Door de compressie blijven kleurverlopen visueel intact.

    Gamut mappingConversie van de kleuren uit de ene kleurruimte naar de kleuren van een andere kleurruimte.

    GCRZie Gray Component Replacement.

    Geheugen-kleurenKleuren waarvan vrijwel iedereen weet hoe ze er uit behoren te zien, bijvoorbeeld hemelsblauw, grasgroen en huidskleur. Als deze kleuren volgens de beschouwer in orde zijn, worden de overige kleuren over het algemeen ook als juist ervaren.

    Geïndexeerde kleurKleurmodel waarbij een beperkt aantal kleuren kan worden gebruikt uit een veel groter kleurpalet. Het op Internet veel gebruikte GIF-formaat is het bekendste voorbeeld van een bestandsformaat dat met geïndexeerde kleur werkt. Bij GIF kunnen maximaal 256 kleuren worden gebruikt uit een palet van 16,7 miljoen kleuren.

    GIFAfkorting voor Graphics Interchange Format. Het GIF-formaat wordt veel op het Internet gebruikt, maar wordt voor foto’s steeds vaker verdrongen door JPEG. GIF-illustraties kunnen tussen de 2 en 256 kleuren bevatten uit een palet van 16,7 miljoen kleuren. Het werken met een beperkt aantal kleuren uit een veel groter palet wordt geïndexeerde kleur genoemd.

    GolflengteNatuurkundig gezien is licht een elektromagnetisch signaal. Als licht zich voortbeweegt door de ruimte, fluctueert de hoeveelheid energie in het elektromagnetische signaal. Deze fluctuatie is niet voor alle kleuren gelijk. Aangezien de snelheid van het licht wel voor alle kleuren gelijk is, kan de snelheid van de fluctuatie worden uitgedrukt als een afstand die het licht gedurende een fluctuatie heeft afgelegd. Voor rood licht is dat een afstand van ongeveer 700 nanometer en voor violet licht is die afstand ongeveer 400 nanometer. Roodlicht heet daarom een lange golflengte te hebben en blauwlicht een korte golflengte, hoewel duidelijk zal zijn dat de aanduiding ‘lang’ heel betrekkelijk is, gezien dat een nanometer een miljoenste van een millimeter is. De golflengte wordt aangeduid met de Griekse letter Lambda (λ)

    Gray Component ReplacementVaak afgekort tot GCR. Zwartgeneratietechniek waarbij de neutrale component van de kleuren in drukwerk geheel of gedeeltelijke wordt vervangen door zwart. Alleen tertiaire kleuren (kleuren die opgebouwd worden uit cyaan + magenta + geel) hebben een neutrale component. Doordat bij GCR veel kleur wordt vervangen door de veel goedkoper zwarte inkt wordt de inktopbouw drastisch verminderd. Zowel de goedkopere inkt als de verminderde droogtijd bespaart geld.

    Daarnaast biedt de vervanging van de neutrale component door zwart nog het voordeel dat slecht geregelde inkttoevoer veel minder invloed heeft op de kwaliteit van de kleur dan bij Under Color Removal.

    Het grote nadeel van GCR is echter de matheid van de donkere tinten. Dit laatste kan worden opgelost door Under Color Addition te gebruiken, maar daarmee worden de voordelen van GCR weer voor een groot deel teniet gedaan.

    GrijsbalansHet aanpassen van de verhouding tussen cyaan, magenta en geel teneinde een neutrale kleur te krijgen. Gelijke hoeveelheden cyaan, magenta en geel leveren een bruin-achtige kleur en dit moet worden gecompenseerd door de hoeveelheid magenta en geel te verminderen en bij de donkere tinten eventueel zwart toe te voegen.

    Kleurbeheer H

    HalftoonEen techniek om grijstinten weer te kunnen geven met slechts twee kleuren: het witte papier en de kleur van de inkt. Door in een rastergrid grotere of kleinere punten te plaatsen ontstaat de indruk van een grijstint. Dit is de meest gebruikte rastertechniek.

    Hard-proofKleurenproef gemaakt op een uitvoerapparaat dat in staat is de uiteindelijke digitale of traditionele drukpers te simuleren. Vroeger werd een proef gemaakt aan de hand van de films voor de drukplaten, maar sinds voornamelijk gebruik wordt gemaakt van Computer To Plate-belichters (CTP) zijn er nauwelijks nog films beschikbaar en worden proeven vervaardigd op een speciale printer.
    Toch is een print niet altijd een proef. Pas als de printer via ICC-profielen en een CMS een drukpers simuleert is er sprake van een proef.

    Helderheid1) De hoeveelheid licht die door een oppervlak wordt gereflecteerd.

    2) De intensiteit van een lichtbron.

    3) De luminantie van een kleur.

    HexachromeDrukprocedé met zes kleuren dat ontwikkeld is door Pantone. Naast CMYK werden de kleuren oranje en groen gebruikt om een betere kleurweergave en een groter kleurbereik te krijgen. Nadat Adobe Systems in 2008 de benodigde HexWare-plugin niet meer ondersteunde, kwam ook een einde aan Hexachrome.

    HSBKleurmodel waarbij kleuren worden gedefinieerd met de waarden Hue (kleur, een waarde van 0 tot 360 graden), Saturation (verzadiging, een waarde van 0 tot en met 100 procent) en Brightness (helderheid, een waarde van 0 tot en met 100 prodent).

    HueDe door een voorwerp gerefelecteerde kleur (opzicht) of de door een voorwerp doorgelaten kleur (doorzicht). Huewaarden varieren van 0 tot 360 graden en geven daarmee de positie van de kleur op een standaard kleurencirkel aan.

    Kleurbeheer I

    ICCZie International Color Consortium.

    ICM 2 – Image Color MatchingEen applications programing interface (API) voor kleurbeheer die is ingebouwd in Windows 98 en latere versies. De API biedt Windows-software de mogelijkheid ICC-profielen te gebruiken via de door Heidelberg (in samenwerking met Microsoft) ontwikkelde CMM.

    Illuminant xIlluminant x, waarbij de x vervangen wordt door een letter, is de naam voor een door de CIE gedefinieerde standaard lichtbron:

    • Illuminant A – gloeilamp met een kleurtemperatuur van 2856 Kelvin (geel/oranje-licht).
    • Illuminant B – gloeilamp met een filter waardoor een kleurtemperatuur van 4847 Kelvin wordt gesimuleerd. Illuminant B wordt niet meer gebruikt.
    • Illuminant C – gloeilamp met een filter waardoor een kleurtemperatuur van 6774 Kelvin wordt gesimuleerd. Net als de eveneens uit 1931 stammende Illuminant A en Illuminant B, bevat het licht geen ultraviolet, waardoor fluorescerende kleuren niet goed worden weergegeven. Dit was voor de CIE in 1963 aanleiding een nieuwe standaard te ontwerpen: D65 en de andere varianten van Illiminant D.
    • Illuminant D – lichtsoort dat sterk overeenkomt met de verschillende soorten dachtlicht. Door middel van een cijfer wordt aangegeven welke kleurtemperatuur wordt gebruikt. D65 (met een kleurtemperatuur van 6504 Kelvin) lijkt sterk op Illuminant C, maar bevat ultraviolet licht, waardoor D65 ook kan worden gebruikt bij fluorescerende kleuren. D65 wordt in de textielindustrie gebruikt om kleuren te beoordelen omdat deze lichtsoort het meest overeenkomt met het licht van een zonnige dag. D50 wordt in de grafische industrie gebruikt om kleuren bij te beoordelen. Andere veelgebruikte variaties van Illuminant D zijn D50, D55 en D75.
    • Illuminant E – lichtsoort die alleen in theorie bestaat omdat de spectrale energie voor alle golflengten gelijk is. Wordt gebruikt voor berekeningen.
    • lluminant F – een reeks lichtsoorten waarmee TL-licht kan worden gesimuleerd. Hoewel de Illuminant F-lichtsoorten feitelijk niet door de CIE zijn gestandaardiseerd, doet de commissie wel wel een aantal aanbevelingen. Van de reeks F1 tot en met F12 worden F2, F7 en F11 door de commissie aanbevolen en op die manier toch min of meer tot standaard verheven.

    Index colorEngels voor geïndexeerde kleur.

    InfraroodInfrarode straling, vaak afgekort tot IR, is de straling die nog wel tot de optische straling wordt gerekend, maar waarvan de golflengte langer is dan dat van het voor de mens zichtbare licht. Er wordt onderscheid gemaakt tussen IR-A (780 nm tot 1400 nm), IR-B (1,4 µm tot 3 µm) en IR-C (3 µm tot 1mm). Infrarode straling wordt door de mens waargenomen als warmte.

    InktopbouwDe hoeveelheid inkt die bij vier- of meer kleurendruk over elkaar wordt gedrukt. Als volvlakken cyaan, magenta, geel en zwart over elkaar worden gedrukt, bedraagt de inktopbouw 400 procent. Zoveel inkt maakt het papier te nat hetgeen problemen oplevert bij het papiertransport door de drukpers, de weerdruk en het snijden (overzetten van de kleur op de andere pagina’s). Bovendien zal de inkt bij zuigende papiersoorten doorvloeien zodat rasters dichtlopen en letters hun scherpte verliezen. Om die redenen wordt de inktopbouw beperkt tot ongeveer 300 procent bij gestreken papiersoorten en 280 procent bij ongestreken papiersoorten. Bij krantenpapier kan het noodzakelijk zijn een nog lagere waarde te gebruiken. In het Engels wordt de afkorting TAC gebruikt: Total Area Coverage.

    In-ripAanduiding dat een bepaald proces binnen de Raster Image Processor van een printer of een belichte plaatsvindt. De bekendste processen die in-rip kunnen worden uitgevoerd zijn trapping (in Nederlands: overvul) en de omzetting van RGB- of Lab-kleuren naar CMYK.

    InsluitenBij de bestandsformaten TIF, JPEG, PSD (Photoshop) en EPS kan een kleurprofiel worden ingesloten. Als zo’n bestand wordt geopend in een programma dat overweg kan ICC-kleurprofielen, zal het ingesloten profiel worden gebruikt als bronprofiel bij het afdrukken.

    International Color Consortium (ICC)Een groep fabrikanten die zijn gaan samenwerken om een standaard kleurprofiel te ontwikkelen: het ICC-profiel.

    IRZie Infrarood.

    Kleurbeheer J

    JPEGJoint Photographers Expert Group. Vooral bekend als een sterk comprimerend bestandsformaat voor foto’s waarbij gegevens verloren gaan terwijl dat nauwelijks zichtbaar hoeft te zijn. In werkelijkheid is JPEG de naam voor het gebruikte compressie-algoritme.

    Kleurbeheer K

    KalibratieKalibratie zorgt ervoor dat alle bij de kleurreproductie betrokken apparatuur (scanners, monitoren, printers en drukpersen) resultaten opleveren die voorspelbaar zijn en voldoen aan een standaard zoals die is gedefinieerd door de gebruiker (bijvoorbeeld uzelf), de fabrikant (bijvoorbeeld Apple) of een organisatie (bijvoorbeeld het International Color Consortium).

    Er wordt in dit verband ook wel gesproken over ‘in een gekende staat brengen’.

    Kalibratie is noodzakelijk omdat de kleurweergave van monitoren kan veranderen onder invloed van ouderdom, temperatuur en variaties in de netspanning, maar ook omdat de kleurweergave van printers verandert als ander (of vochtiger) papier wordt gebruikt.

    Veel invoerapparaten (scanners en camera’s) bevatten elektronica die intern voor de kalibratie zorgen, maar bij monitoren en printers is ober het algemeen externe apparatuur nodig.

    KarakterisatieHet proces waarbij de uitvoer van een apparaat wordt vergeleken met een bekende invoer. Door bepaalde Lab-waarden aan een printer aan te bieden en de Lab-waarden van de uitvoer (gemeten met een spectrophotometer of een colorimeter) te vergelijken met de oorspronkelijke Lab-waarden. Op deze manier kan de kleurruimte van een printer worden vastgesteld.
    Het resultaat kan worden vastgelegd in een ICC-profiel dat de unieke kleurkarateristiek van het apparaat (monitor, scanner, kleurenprinter of drukpers) beschrijft.

    Kelvin1) Temperatuurschaal waarvan de graden gelijk oplopen met de schaal van Celsius, maar met een ander nulpunt. Nul kelvin (zonder graden!) is gelijk aan -273,15 graden Celsius en 273,15 Kelvin is gelijk aan 0 graden Celsius.

    2) Eenheid voor de kleurtemperatuur .

    KleurechtheidDe mate waarin een kleur van een inkt bestand is tegen ultraviolet licht. Door ultraviolet licht breken kleurstoffen in een inkt af en verbleekt de inkt. Inkten op basis van pigmenten hebben meestal een betere kleurechtheid.

    KleurgeheugenZie Geheugen-kleuren.

    KleurruimteEen mathematisch model waarin kleuren met behulp van drietal coördinaten worden gedefinieerd. De meest uitgebreide kleurruimte is die van het menselijk oog. Scanners hebben een kleinere kleurruimte en CMYK-drukinkten hebben een nog kleinere kleurruimte. Als kleuren uit een grotere kleurruimte moeten worden weergegeven op een apparaat met een kleinere kleurruimte (bijvoorbeeld een RGB-scan die wordt afgedrukt op een CMYK-printer) zullen kleuren verloren gaan.

    KleurstofIn tegenstelling tot pigmenten worden kleurstoffen meestal gebruikt in een oplossing. De kleurstoffen kunnen zich tot op zekere hoogte binden aan de te kleuren stof en hebben zo een vervend vermogen. De meeste kleurstoffen zijn organische verbindingen. Inkten op basis van kleurstof zijn door die eigenschap meestal minder kleurecht dan op pigment gebaseerde inkten.

    Kleurtemperatuur‘Wit’ is een subjectieve omschrijving van een lichtkleur die in werkelijkheid roodachtig kan zijn (het licht van een gloeilamp of het daglicht als de zon onder gaat) of blauwachtig kan zijn (het felle daglicht als de zon op het hoogste punt aan de hemel staat of het licht van een monitor die voor tekstverwerking gedoeld is. Om een meer objectieve aanduiding te krijgen, moet de ‘witheid’ van wit licht worden vergeleken met een letterlijk gloeiend heet voorwerp. Hoe hoger de temperatuur van dat voorwerp, hoe witter het uitgestraalde licht is. Deze kleurtemperatuur wordt uitgedrukt in Kelvin. 0 Kelvin is -273,15 graden Celsius. 0 graden Celsius is 273,15 Kelvin. (klein detail: dus niet graden Kelvin.) Een paar voorbeelden:

    • 2300 Kelvin – kaarslicht
    • 2700 Kelvin – gloeilamp
    • 5000 Kelvin – standaard grafische industrie
    • 5500 Kelvin – voor een minder ‘rode’ monitor
    • 6500 Kelvin – daglicht en standaard textielindustrie
    • 7300 Kelvin – standaardmonitor kantooromgeving
    • 9300 Kelvin – monitor voor CAD/CAM

    KleurtransformatieZie conversie.

    Kodak CMSDoor Kodak ontwikkeld kleurbeheersysteem dat zowel bij Mac OS als bij Windows op applicatie-niveau kan worden gebruikt.

    Kleurbeheer L

    LineariserenEen speciale vorm van kalibratie waarbij een uitvoerapparaat zodanig wordt aangepast dat er een direct verband tussen invoer en uitvoer bestaat. Laserbelichters worden over het algemeen gelineariseerd opdat de rasterwaarden op de film zo min mogelijk afwijken van de rasterwaarden die in het PostScript- of PDF-bestand staan vermeld.

    Lossless / lossyAanduiding of een compressiemethode gegevens verloren laat gaan (lossy) of niet (lossless).

    ZIP en LZW zijn voorbeelden van lossless-compressiemethoden: na het decomprimeren is de originele informatie bit-voor-bit precies hetzelfde als voor het comprimeren.

    JPEG is de bekendste lossy-compressiemethode. Bij het comprimeren wordt beeldinformatie definitief uit een bitmap-bestand verwijderd. De ontbrekende informatie wordt bij het decomprimeren vervangen door andere delen van de bitmap. Bij een matige JPEG-compressie, dat wil zeggen een gecomprimeerd bestand dat tot 60 procent kleiner is dan het origineel, is het verlies voor de meeste mensen niet waarneembaar. Toch is er dan bij 60 procent van de pixels een verschil in helderheid, kleur of verzadiging opgetreden. Lossy-compressie is daarom minder geschikt voor archivering van beeldmateriaal dan lossless-compressie.

    LuminantieHelderheid van een oppervlak dat licht reflecteert of zelf uitzend.

    LZWAlgoritme voor het comprimeren van data met herhalende patronen, bedacht door de heren Lempel, Ziv en Welch.

    Kleurbeheer M

    MetamerieHet verschijnsel dat twee gekleurde voorwerpen onder de ene lichtbron (bijvoorbeeld daglicht) een identieke kleur hebben en onder een andere lichtbron (bijvoorbeeld tl-licht) van kleur verschillen, terwijl de lichtbronnen voor het oog dezelfde kleur hebben. Metamerie wordt veroorzaakt door verschillen in de spectrale energieverdeling van de lichtbronnen.

    Monitor RGBDe kleurruimte van de monitor die in gebruik is. Derhalve voor niets anders geschikt dan de desbetreffende monitor en zeker niet voor prepress-doeleinden.

    Munsell-kleursysteem

    Schematische weergave van het Munsell-kleursysteem. (Bron: Wikipedia)

    Munsell1)Albert H. Munsell (1858-1918). Amerikaans kunstenaar, uitvinder en docent aan de Massachusetts Normal Art School in Boston (tegenwoordig Massachusetts College of Art and Design, ook bekend als ‘MassArt’).

    2) Door Munsell ontworpen systeem om kleuren te ordenen en dat nog steeds in diverse standaarden is terug te vinden: ANSI Z138.2 (American National Standards Institute), JIS Z872 (Japanese Industrial Standard) en DIN 6164 (Deutsche Industrie Norm). Bij dit systeem worden de kleuren gedefinieerd in Hue, Value en Chroma. Langs een neutrale as (van wit naar zwart) die Value wordt genoemd liggen de kleuren (Hue) in cirkels gerangschikt. Kleuren met een hogere verzadiging liggen verder van de Neutrale as af en hebben een hogere Chroma-waarde.

    Kleurbeheer N

    Neutrale kleurAanduiding voor wit, zwart en iedere waarde van grijs. In iedere RGB-kleurruimte wordt een neutrale kleur bereikt indien gelijke hoeveelheden rood, groen en blauw worden gebruikt. Bij CMY(K) leveren gelijke hoeveelheden cyaan, magenta en geel geen neutrale kleur op maar een bruin-achtige kleur. Door minder geel en magenta te gebruiken en bij de donkerder tinten zwart toe te voegen ontstaat toch een goede grijsbalans. Natuurlijk zou het ook mogelijk zijn alleen zwart te gebruiken, maar in foto’s geeft dat een te flets resultaat.

    Non-printable kleurNiet-drukbare kleur. Kleuren die buiten de kleurruimte van het uitvoerapparaat vallen. De felle kleur blauw van een computerbeeldscherm kan met geen mogelijkheid worden gedrukt op een CMYK-drukpers. Die kleur blauw is daarom een non-printable kleur.

    Non-spectrale kleurIn de regenboog ontbreek paars. Dat komt doordat deze kleur feitelijk alleen in ons hoofd bestaat. Als het netvlies getroffen wordt door zowel rood licht (lange golflengte) als blauw licht (korte golflengte), ontstaat in onze hersenen de sensatie van paars of magenta licht. Omdat deze kleuren niet in het spectrum van de regenboog voorkomen, worden ze non-spectrale kleuren genoemd.

    De kleuren van de regenboog zijn allemaal met een enkele golflengte aan te duiden en worden spectrale kleuren genoemd.

    NVVS Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (nsvv.nl). Het Mission Statement van de NSVV luidt: ‘Het bevorderen van kennis en het verspreiden van informatie, ter verbetering van de toepassing van licht, ten voordelen van de samenleving’.

    Kleurbeheer O

    OpaciteitBij doorzichtmodellen de verhouding tussen opvallend en doorgelaten licht. Het lichte deel van een dia laat bijna al het licht door terwijl het donkerste deel van een dia slechts een tienduizendste van het licht doorlaat.

    Opgebouwde kleurKleur die ontstaat als twee of meer inkten over elkaar worden gedrukt. Blauw is een opgebouwde kleur die ontstaat door cyaan en magenta over elkaar te drukken.

    OploperSpeciale kleurproef vervaardigd op een proefpers of een gewone pers waarbij niet alleen het eindresultaat, maar ook de tussenfasen zichtbaar zijn: C, C+Y, C+Y+M en C+Y+M+K.

    Optische stralingElectromagnetische straling waarvan de golflengte langer is dan 1 nm en korter dan 1 mm. Het gebied van de optische straling bevindt zich tussen het de Röntgenstraling en de radiogolven. Omdat

    Kleurbeheer P

    PantoneVoluit het Pantone Matching System (PMS). Het PMS-systeem is een reeks van meer dan 1700 steunkleuren waarvan het merendeel niet met CMYK Euroscale inkten zijn te drukken. Dat komt doordat PMS gebaseerd is op een aanmerkelijk omvangrijker kleurruimte dan CMYK. Veel ontwerpers begaan de fout om te proberen een PMS-kleur op te bouwen met CMYK-kleuren. Pantone heeft een veel groter kleurbereik dan CMYK en het simuleren van PMS-kleuren in CMYK levert vrijwel altijd een teleurstellend resultaat. Pantone heeft een speciale kleurenwaaier uitgebracht waarin wordt getoond wat het best mogelijke resultaat is als PMS-kleuren toch met CMYK worden gesimuleerd.

    Pantone gecertificeerdVeel CMYK-printers zijn ‘Pantone Gecertificeerd’. In tegenstelling tot wat vaak wordt aangenomen, betekent dit niet dat deze printers alle PMS steunkleuren natuurgetrouw kunnen weergeven. Wel zijn deze printers in staat PMS-kleuren gestandaardiseerd en met een voorspelbare afwijking weer te geven. Daartoe moet een speciaal bestand met PMS-kleuren worden afgedrukt, dat vervolgens door de gebruiker kan worden vergeleken met een echte PMS-kleurwaaier.

    PCSZie profile connection space.

    PigmentMeestal een niet in water oplosbaar gekleurd poeder. Door aan het pigment een bindmiddel toe te voegen, ontstaat een verf of drukinkt die zijn kleur ontleend aan de reflectie van het licht door de pigmentkorreltjes. Een pigment kan organisch, mineraal of synthetisch van oorsprong zijn. Een pigment is niet hetzelfde als een kleurstof.

    PerceptueelZie Renderingvoorkeur.

    Primaire kleurenDe kleuren die worden gebruikt om alle andere kleuren uit op te bouwen. Meestal worden drie primaire kleuren gebruikt. Bij additieve kleurmenging zijn dat rood, groen en blauw. Bij subtractieve kleurmenging zijn cyaan, magenta en geel de primaire kleuren.

    ProceskleurenDe kleuren die bij vierkleurendruk worden gebruikt: cyaan, magenta, geel en zwart.

    ProfielMeestal wordt tegenwoordig met het woord ‘profiel’ een ICC-profiel bedoeld. Maar ook andere, inmiddels verouderde, systemen voor kleurbeheer gebruiken het woord. Steeds vaker wordt het woord ‘profiel’ ook gebruikt bij preflight-software, waarmee kan worden gecontroleerd of een aangeleverd document kan worden verwerkt met een bepaalde workflow. Bij preflight-software is een profiel de verzameling tests die worden uitgevoerd op het aangeleverde document.

    ICC-profielen zijn een uitvinding van het International Color Consortium en zijn pas in 1995 geïntroduceerd. Een ICC-profiel is in feite een gestandaardiseerd bestandsformaat waarin beschreven wordt welke kleuren een invoerapparaat kan ‘zien’ (bij een invoerprofiel) of op welke wijze een Lab-kleur het best kan worden weergegeven (bij een uitvoerprofiel).

    Profile Connection Space (PCS)De apparaat-onafhankelijke kleurruimte die door een CMM wordt gebruikt als ‘tussenruimte’ bij het converteren van de ene apparaat-afhankelijke kleurruimte naar de andere apparaat-afhankelijke kleurruimte. Zo wordt bij het afdrukken van een RGB-bestand met een ingesloten sRGB-profiel de kleur eerst vertaald naar een apparaat-onafhankelijke PCS en vervolgens naar de apparaat-afhankelijke kleurruimte zoals die gedefinieerd is in het ICC-profiel van de printer. Welke kleurruimte wordt gebruikt als PCS is vastgelegd in de CMM en kan niet door de eindgebruiker worden gewijzigd.

    ProoferPrinter die speciaal bedoeld is voor het afdrukken van een kleurproef. Bekende leveranciers van proofers zijn IRIS (inkjet-technologie), 3M en Kodak (allebei dye-sublimation-technologie). Vroeger werden apparaten waarmee een kleurproef op basis van films werd gemaakt ook een proofer genoemd, maar sinds de opkomst van Computer To Plate (CTP) en zelfs Computer To Press (CTPr) worden de digitale proofers steeds belangrijker.

    PuntverbredingDe toename van de rasterdichtheid bij druktechnieken zoals offset en flexo. Een puntverbreding van 18 procent wil zeggen dat een raster van 50 procent op de drukplaat op het papier is toegenomen tot een raster van 68 procent. Puntverbreding bij offset wordt veroorzaakt doordat bij het overzetten van de inkt van de drukplaat op het rubberdoek en even later van het rubberdoek op het papier, de rasterpunten als het ware ‘geplet’ worden. Ook de zuigende werking van het papier, waardoor rasterpunten iets uitvloeien, draagt bij aan de puntverbreding.

    Kleurbeheer R

    ReflectieBij opzichtmodellen de verhouding tussen het opvallende licht en het teruggekaatste licht.

    Relatief ColorimetrischZie Renderingvoorkeur.

    Rendering IntentZie Renderingvoorkeur.

    RenderingvoorkeurEen kleurbeheerysteem (CMS – color management system) zorgt ervoor dat kleuren zo goed mogelijk worden weergegeven, zelfs als de kleurruimte van de invoerapparatuur en de uitvoerapparatuur niet gelijk zijn. Aangezien in de praktijk iedere scanner, iedere monitor en iedere printer, of drukpers een andere kleurruimte heeft, moet een CMS dikwijls kleurruimteconversies uitvoeren. Uiteraard is de conversie van een kleine kleurruimte naar een grotere kleurruimte relatief eenvoudig, maar over het algemeen moet juist het omgekeerde worden bereikt: de kleuren van een grote kleurruimte (bijvoorbeeld de RGB-kleurruimte van een scanner) moeten worden gecomprimeerd in een kleinere kleurruimte (bijvoorbeeld de CMYK-kleurruimte van een offset-pers).

    Het is dan onmogelijk om een perfecte kleurweergave te bereiken en er moet genoegen worden genomen met een zo goed mogelijke kleurweergave binnen de beperkingen van het uitvoerapparaat. De wijze waarop de kleuren die buiten de kleurruimte van het uitvoerapparaat vallen worden verwerkt, wordt aangeduid met de term ‘rendering intent’of ‘rendervoorkeur’.

    Bij een op ICC-profielen gebaseerd CMS zijn vier verschillende instellingen mogelijk:

    • Perceptueel
    • Verzadiging
    • Absoluut Colorimetrisch
    • Relatief Colorimetrisch

    In sommige grafische programma’s, zoals Adobe Illustrator, worden de rendervoorkeuren Perceptueel en Verzadiging respectievelijk Beeld en Afbeelding genoemd.

    Perceptueel
    Deze instelling is speciaal geschikt voor foto’s en probeert de verhoudingen tussen de tinten zo te handhaven dat deze voor het menselijk oog natuurlijk overkomen. Bij deze methode wordt de kleurruimte van het invoerapparaat proportioneel aangepast aan de schaal van de kleurruimte van het uitvoerapparaat. Als geconverteerd wordt van een kleinere kleurruimte naar een grotere kleurruimte, kan de verzadiging van kleuren wegvallen. In het Engels wordt deze instelling perceptual genoemd terwijl soms ook de aanduiding images wordt gebruikt.

    Verzadiging
    Deze instelling is geschikt voor grafieken in presentaties. Bij deze voorkeur wordt gestreefd naar levendige kleuren wat ten koste van een exacte kleurenweergave kan gaan. De relatieve verzadiging blijft behouden, maar dit kan tot gevolg hebben dat er een verschuiving van tinten plaatsvindt. In het Engels wordt deze instelling saturation genoemd terwijl soms ook de aanduiding graphics wordt gebruikt.

    Absoluut en relatief colorimetrisch
    Colorimetrisch is de beste keuze voor afbeeldingen als bedrijfslogo’s. Er wordt geprobeerd de kleuren exact te handhaven waardoor de verhoudingen tussen de kleuren kunnen worden gewijzigd. Bij deze instelling wordt de schaal van de kleurruimte nooit aangepast. Bij het omzetten naar een kleinere kleurruimte blijven de kleuren die beide kleurruimten gemeenschappelijk hebben hetzelfde. Maar een kleur buiten de kleurruimte van het uitvoerapparaat wordt geconverteerd naar de dichtstbijkomende kleur aan de ‘rand’ van de kleurruimte van het uitvoerapparaat. Hierdoor kunnen twee kleuren die oorspronkelijk verschillend waren, in de uitvoer aan elkaar gelijk zijn.

    Het verschil tussen absoluut en relatief colorimetrisch is dat kleuren bij absoluut colorimetrisch direct van het ene naar het andere gamut worden verplaatst terwijl bij relatief colorimetrisch het witpunt van de bronkleurenruimte met het witpunt van de doelkleurenruimte wordt vergeleken en de kleuren overeenkomstig worden verplaatst. Relatief colorimetrisch kan nauwkeuriger zijn als het profiel van de afbeelding correcte informatie over het witpunt bevat.
    Absoluut colorimetrisch en relatief colorimetrisch worden in het Engels aangeduid met respectievelijk absolute colorimetric en relative colorimetric.

    Rendering instellen
    Bij sommige programma’s moet voor het gehele document worden opgegeven welke renderingvoorkeur moet worden gebruikt. Bij andere programma’s kan per soort gegeven (bitmaps, vectoren en tekst/lijnen) worden ingesteld welke renderingvoorkeur moet worden gebruikt. In een ideale situatie kan binnen een programma per illustratie worden aangegeven welke renderingvoorkeur moet worden gebruikt. Als een document bijvoorbeeld voornamelijk foto’s bevat, kan de rendervoorkeur voor afbeeldingen het best op Perceptueel worden instellen. Hetzelfde document kan echter ook bedrijfslogo’s met effen kleuren bevatten waarvan de standaardkleuren exact moeten worden gereproduceerd. In dat geval kan bij de logo’s de rendervoorkeur Absoluut colorimetrisch of Relatief colorimetrisch worden ingesteld.

    RGBKleurruimte die veel wordt gebruikt door scanners, digitale camera’s en monitoren. Ieder RGB-apparaat heeft zijn eigen RGB-kleurruimte en daarom is RGB geen apparaat-onafhankelijke kleurruimte. RGB-kleurinformatie kan echter op eenvoudige wijze worden geconverteerd naar de CIE-L*a*b* kleurruimte die wel apparaat-onafhankelijk is. Met veel scannersoftware is deze conversie automatisch uit te voeren, waardoor het lijkt of de scanner in Lab-formaat scant.

    Over het algemeen kan worden gesteld dat RGB-apparaten een grotere kleurruimte hebben dan CMYK-apparaten. Er zijn echter een aantal CMYK-kleuren, waaronder cyaan en de mengkleur cyaan+magenta, die buiten de kleurruimte van de meeste RGB-apparaten vallen.

    Kleurbeheer S

    Saturation1) Engels voor verzadiging van een kleur.
    2)Eén van de vier mogelijke instellingen voor renderingvoorkeur.

    scRGBDoor HP en Microsoft ontwikkelde kleurruimte die voor het eerst werd toegepast in WCS en vooral bedoeld is voor beelden met meer dat 8 pixels per kleur en een groot contrastbereik (high dynamic range). De kleurruimte scRGB lijkt nog het meest op een uitvergroting van bijna-naamgenoot sRGB, maar omvat veel meer kleuren van het zichtbaar spectrum. Doordat de driehoek aan alle kanten buiten het bekende hoefijzer uitsteekt, bevat 80% van de scRGB-kleurruimte imaginaire kleuren.

    Secondaire kleurenDe kleuren die ontstaan als twee primaire kleuren worden gemengd. Bij het additieve kleurmengsysteem zijn de secundaire kleuren

    • cyaan
    • magenta
    • geel

    De secundaire kleuren van het subtractieve kleurmengsysteem zijn:

    • rood
    • groen
    • blauw

    Als twee primaire kleuren nodig zijn om een bepaalde kleur te maken, wordt gesproken over een secundaire kleur. Bij gebruik van drie primaire kleuren is sprake van een tertiaire kleur.

    Semi-apparaatonafhankelijkIn een apparaatonafhankelijke kleurruimte kunnen alle kleuren die de gemiddelde mens kan zien op een mathematische wijze worden gedefinieerd. Het bekendste voorbeeld van een apparaatonafhankelijke kleurruimte is CIE-Lab.

    De aanduiding semi-apparaatonafhankelijk wordt gebruikt voor kleurruimten waarmee niet alle kleuren kunnen worden gedefinieerd, maar die toch niet voor een bepaald apparaat bedoeld zijn. RGB-kleurruimten zijn van nature apparaatafhankelijk omdat het altijd gaat om een bepaald apparaat dat de RGB-kleuren moet zien (scanner, camera) of moet weergeven (monitor) en dat betekent dus dat er een blauw-punt, een groen-punt en een rood-punt is dat de kleurruimte beperkt. Adobe RGB (1998), waarschijnlijk de bekendste semi-apparaatonafhankelijke kleurruimte, is ontwikkeld als werkkleurruimte voor Adobe Photoshop met als doel zoveel mogelijk CMYK-kleuren te kunnen omvatten. Adobe RGB (1998) is dus niet de kleurruimte van een apparaat, maar wel beperkt in zijn aantal kleuren en wordt daarom semi-apparaatonafhankelijk genoemd.

    Door met een semi-apparaatonafhankelijke kleurruimte te werken wordt voorkomen dat bij de retouche kleuren worden gebruikt die al te ver buiten het gamut van het uiteindelijke uitvoerapparaat liggen (risico bij het werken met Lab) of dat 100% cyaan en 100% cyaan + 100% geel niet kunnen worden gebruikt (probleem bij de meeste scanner-kleurruimten).

    SoftproofKleurproef op een beeldscherm. Een softproof op een monitor zonder kleurbeheer is zinloos, evenals een hardproof die op een printer zonder kleurbeheer is gemaakt.

    Spectrale energieverdelingGrafische weergave van de energie per golflengte.

    Spectrale kleurZie Non-spectrale kleur.

    SpectrophotometerMeetinstrument waarmee de spectrale energieverdeling van een kleur kan worden vastgesteld. Aan de hand van deze informatie kan densitometrische en colorimetrische informatie worden berekend, die noodzakelijk is voor het samenstellen van profielen.

    Standard ObserverDe kleurruimte van het gemiddelde menselijk oog zoals dat in 1931 is gedefinieerd door de CIE. Zonder aanduiding heeft de term Standard Observer betrekking op de resultaten die in 1931 zijn gepubliceerd op basis van een zichthoek van twee graden. In 1964 is de Supplementary Standard Observer gedefinieerd op basis van een zichthoek van 10 graden. Doordat de staafjes en kegeltjes in het menselijk oog niet gelijkmatig over het netvlies zijn verdeeld, is de kleurruimte van de Supplementary Standard Observer iets groter dan die van de versie uit 1931.

    SteunkleurExtra kleur bij het drukken, meestal om een kleur te bereiken die niet kan worden opgebouwd uit de proceskleuren. Vaak, maar niet altijd, wordt een steunkleur gekozen uit de reeks van ruim 1700 kleuren van het Pantone Matching System (PMS).

    StralingEnergie in de vorm van elektromagnetische golven.

    Subtractieve kleurmengingHet produceren van kleuren door twee of meer pigmentkeuren te mengen. Als zij worden aangebracht op een papieren drager, absorberen de pigmenten bepaalde kleuren, waardoor slechts een klein gedeelte van het witte licht dat op de drager valt wordt gereflecteerd.

    SWOPSpecifications for Web Offset Publications. Amerikaanse standaard voor offsetdruk. De inktkleuren die bij SWOP worden gebruikt zijn in naam hetzelfde als in Europa (CMYK), maar visueel zijn zij allerminst identiek. Vooral het magenta van SWOP wijkt sterk af van het magenta van Euroscale.

    Kleurbeheer T

    TACTotal area coverage, Engels voor inktopbouw.

    TIFFVoluit Tagged Image File Format. Bestandsformaat voor bitmapped illustraties dat in 1986 werd geïntroduceerd door Aldus Corporation, dat later door Adobe werd overgenomen. Via ‘tags’ (labels) wordt behalve de bitmap ook allerlei andere informatie opgeslagen. De TIFF-specificatie wordt tegenwoordig beheerd door Adobe. In feite zijn er een groot aantal verschillende TIFF-formaten mogelijk: 8-bits TIFF voor de opslag van grijswaarde-bitmaps, 24-bits TIFF voor RGB-bitmaps, 32-bits TIFF voor CMYK-bitmaps en bovendien wordt er nog onderscheid gemaakt tussen TIFF voor Macintosh en TIFF voor Windows. Daarnaast kunnen TIFF-bestanden ongecomprimeerd zijn of gecomprimeerd via JPEG- of LZW-compressie. Die laatste compressiemethode wordt overigens afgeraden omdat sommige prepress-software niet goed overweg kan met LZW-gecomprimeerde TIFF-bestanden.

    TristimuliAanduiding dat een kleurmodel drie ‘stimuli’ ofwel ‘soorten informatie’ nodig heeft om een kleur te definiëren. Voorbeelden van tristimuli kleurruimten zijn er in overvloed: RGB, CMY, CIE-L*a*b*, CIE-L*u*v* en CIE XYZ zijn er slechts een aantal. Dat niet wordt gesproken over ‘tricolori’ o.i.d. heeft te maken dat veel systemen slechts twee stimuli direct aan de kleur koppelen. Bij CIE-L*a*b* staan de a en de b voor kleurinformatie, maar de L is helderheidsinformatie.

    Kleurbeheer U

    UCAZie Under Color Addition.

    UCRZie Under Color Removal.

    UltravioletUltraviolette straling, vaak afgekort tot UV, is de straling die nog wel tot de optische straling wordt gerekend, maar waarvan de golflengte korter is dan die van het voor de mens zichtbare licht. Er wordt onderscheid gemaakt tussen UV-A (315 nm tot 400 nm), UV-B (280 nm tot 315 nm) en UV-C (100 nm tot 280 nm). Ultraviolette straling wordt gebruikt in zonnebanken en bij het zichtbaar maken van fluorescerende stoffen.

    Under Color AdditionMeestal afgekort tot UCA. Instelling bij Gray Component Replacement waarmee voorkomen wordt dat donkere tinten er grauw en mat uitzien. UCA verhoogt de inktopbouw aanzienlijk en vermindert de besparing op de dure gekleurde inkten, zodat het drukwerk wel fraaier wordt, maar ook duurder.

    Under Color RemovalMeestal afgekort tot UCR. Zwartgeneratie-techniek waarbij zwarte inkt gebruikt wordt om gelijke hoeveelheden cyaan, magenta en geel te vervangen zodat de inktopbouw verminderd wordt. Zie ook Gray Component Replacement.

    Kleurbeheer V

    Verzadiging1) De verzadiging van een kleur. Dit wordt ook wel aangeduid met het van Munsell afkomstige begrip chroma. Het is in feite een indicatie van de kleurkracht en wordt uitgedrukt in een percentage: nul procent verzadiging levert een grijze kleur terwijl honderd procent verzadiging de maximale kleur geeft.

    2)Eén van de vier mogelijke instellingen voor renderingvoorkeur.

    Kleurbeheer W

    WerkruimteDe kleurruimte waarbinnen een programma werkt. Bij de programmatuur van Adobe zijn aparte werkruimten op te geven voor RGB, CMYK en Grayscale. Deze werkruimten worden gebruikt als een nieuw bestand wordt aangemaakt.

    Er zijn zes gebruikelijke werkruimten voor RGB:

    Adobe RGB (1998)
    Een semi-apparaatonafhankelijke RGB-kleurruimte die vooral aan de kant van cyaan en groen aanmerkelijk groter is dan de meeste apparaat-afhankelijke RGB-kleurruimten. Adobe RGB 1998 omvat vrijwel alle gebruikelijke CMYK-kleurruimten. Deze kleurruimte is geschkit voor het produceren of bewerken van beeldmateriaal dat zowel in RGB als in CMYK zal worden gepubliceerd.

    sRGB IEC61966-2.1
    RGB-kleurruimte die de kleuren van een gemiddelde PC-monitor van Hewlett-Packard kan bevatten. Wordt veel gebruikt bij kantoor-apparatuur en is ook goed bruikbaar voor het Internet, maar is door de beperkte kleurruimte niet geschikt voor prepress-doeleinden. Veel digitale-camera’s gaan uit van sRGB.

    Apple RGB
    RGB-kleurruimte die de kleuren van een 13-inch Macintosh-monitor kan bevatten. Wordt gebruikt door tal van oude programma’s, maar heeft tegenwoordig alleen nog zin als bestanden moeten worden geopend die met die verouderde programma’s zijn gemaakt.

    ColorMatch RGB
    Ook een RGB-kleurruimte die gekoppeld is aan een monitor. In dit geval de kleuren van een Radius Pressview-monitor. Hoewel kleiner dan de kleurruimte van Adobe RGB (1998) is ook deze kleurruimte in staat de meeste CMYK-kleuren te bevatten en hij is daarom geschikt voor prepress-doeleinden.

    Monitor RGB
    De kleurruimte van de monitor die wordt gebruikt. In een workflow waar serieus wordt gewerkt met kleurbeheer is deze kleurruimte absoluut verboden.

    ColorSync RGB
    Alleen bij Mac OS. Dit is geen echte kleurruimte, maar slechts een verwijzing naar de kleurruimte die staat opgegeven in het regelpaneel van Colorsync.

    Voor een CMYK-workflow zijn acht gebruikelijke werkruimten beschikbaar:

    Euroscale (Coated)
    Zoals de naam al aangeeft, bevat deze werkruimte de inktkleuren zoals die zijn gedefinieerd voor Euroscale. Verder wordt er uitgegaan van maximaal 350 procent inktopbouw, positieve drukplaten en helder wit gestreken papier.

    Euroscale (Uncoated)
    Ook gebaseerd op Euroschale inkten, maar nu met maximaal 260 procent inktopbouw, positieve drukplaten en ongestreken wit offsett-papier.

    Japan Standard
    Bedoeld voor inkten volgens de Japan Standaard. Maximaal 300 procent inktopbouw, positieve drukplaten en gestreken papier voor rotatie-offset.

    U.S. Sheetfed Coated
    Bedoeld voor inkten volgens de SWOP-standaard, maximaal 350 procent inktopbouw, negatieve drukplaten en helderwit gestreken vellen papier.

    U.S. Sheetfed Uncoated
    Bedoeld voor inkten volgens de SWOP-standaard, maximaal 260 procent inktopbouw, negatieve drukplaten en wit ongestreken vellen papier.

    U.S. Web Coated (SWOP)
    Bedoeld voor inkten volgens de SWOP-standaard, maximaal 300 procent inktopbouw, negatieve drukplaten en wit gestreken papier voor rotatie-offset.

    U.S. Web Uncoated
    Bedoeld voor inkten volgens de SWOP-standaard, maximaal 260 procent inktopbouw, negatieve drukplaten en wit ongestreken papier voor rotatie-offset.

    ColorSync CMYK
    Alleen bij Mac OS. Dit is geen echte kleurruimte, maar slechts een verwijzing naar de kleurruimte die staat opgegeven in het regelpaneel van Colorsync.

    Windows Color SystemWindows Color System (WCS) is het kleurbeheersysteem van Microsoft Windows Vista en latere versies van Windows. De kern van WCS wordt gevormd door Color Infrastructure and Translation Engine (CITE) en kan via Kyanos, een door Canon ontwikkelde technologie, overweg met beeldinformatie zoals die vandaag de dag nog niet gebruikelijk is zoals meer dan 32-bits kleurinformatie per pixel, alternatieve kleurruimten en high dynamic range-contrastbeheersing (HDR). Naast ICC V4-kleurprofielen, ondersteunt WCS in XML-gedefinieerde CIECAM2-kleurprofielen.

    WitpuntDe coördinaten van de kleur wit in de gebruikte kleurruimte. Bij een monitor is het witpunt de kleurtemperatuur van de combinatie van de kleuren rood, groen en blauw op de maximale intensiteit. Het witpunt is zowel bij de karakterisatie als de kalibratie van belang.

    Kleurbeheer Z

    Zichtbare spectrumHet deel van het electromagnetisch spectrum met golflengten tussen ongeveer 380nm en 720nm. Deze grenzen verschillen echter van waarnemer tot waarnemer. In andere publicaties komen daarom waarden voor tussen 360 nm en 400 nm als ondergrens en tussen 760 nm en 830 nm als bovengrens. Korte golflengten worden door het menselijk oog waargenomen als de kleuren violet en blauw. De lange golflengten als oranje en rood.

    Zichtbare stralingIedere vorm van optische straling die via het menselijk oog waarneembaar is.

    ZwartpuntDe coördinaten die het absolute zwart voor een apparaat aangeven. Bij Lab wordt het zwartpunt gedefinieerd door L=0, a=0, b=0, maar voor printers en monitoren is het donkerste zwart aanmerkelijk minder donker.

    ZwartpuntcompensatieEngels: black point compensation. Bij CIE-Lab is zwart gedefinieerd als L=0, a=0 en b=0, maar voor andere kleurruimten gelden andere waarden voor het diepst mogelijke zwart. Bij zwartpuntcompensatie wordt bij het omzetten van de kleurruimten rekening gehouden met dit verschil zodat een optimaal gebruik wordt gemaakt van de nieuwe kleurruimte. Zonder zwartpuntcompensatie wordt het dynamisch bereik van de oorspronkelijke kleurruimte gesimuleerd in de nieuwe kleurruimte en dit kan tot gevolg hebben dat het oorspronkelijke zwart in de nieuwe kleurruimte een grijstint is geworden.

    ZwartgeneratieHet berekenen van de hoeveelheid inkt die op de zwarte drukplaat moet komen aan de hand van technieken zoals Under Color Removal en Gray Component Replacement.

    Index

    In deze woordenlijst staan

      Verberg commentaar'Toon commentaar

      Reageer...

      You must be logged in to post a comment.

      Wij slaan een andere weg in..!

      Beste cursisten, sinds 1986 hebben wij cursussen voor jullie mogen verzorgen. Van MS DOS tot ePubs 🙂 Dat deden wij met bijzonder veel plezier en inzet. Inmiddels zijn wij ook actief geworden met een stichting op het gebied van mensenrechten en dat heeft zo’n grote vlucht genomen, dat wij voor nu stoppen met het verzorgen van cursussen. Met pijn in het hart, maar met overtuiging. Heeft u nog vragen, wensen, wilt u een cursus volgen: mail naar sdj@emday.nl en ik zet het door naar de betreffende docent, die contact met u zal opnemen. U kunt dan rechtstreeks ‘zaken doen’ met elkaar. Dank voor uw vertrouwen en prettige aanwezigheid. Het ga u goed..! Hartelijke groet, Saskia de Jong en Miriam van der Have. (juni 2018)